Home » Sức khỏe » Bệnh » Thiếu máu: nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và phương pháp điều trị

Thiếu máu: nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và phương pháp điều trị

Bệnh thiếu máu xảy ra khi lượng hồng cầu trong máu giảm so với bình thường

Thiếu máu là một bệnh thường gặp, có thể là do gene di truyền, do dinh dưỡng, hoặc do ung thư. Thiếu máu gây ảnh hưởng lên cuộc sống của người bệnh, khiến người bệnh gặp phải nhiều khó khăn trong việc sinh hoạt hàng ngày, nếu tình trạng bệnh kéo dài có thể làm tổng thương đến tim, nãocác bộ phận khác của cơ thể, đặc biệt có thể gây tử vong cho người bệnh.
Vậy bệnh thiếu máu là bệnh gì? Bệnh thiếu máu có triệu chứng, chẩn đoán, và phương pháp điều trị nào? Hãy cũng chiase24.com tìm hiểu về bệnh thiếu máu qua bài viết dưới đây nhé. 

Tổng quan bệnh thiếu máu là gì

Bệnh thiếu máu xảy ra khi lượng hồng cầu trong máu giảm so với bình thường
Bệnh thiếu máu xảy ra khi lượng hồng cầu trong máu giảm so với bình thường

Thiếu máu (tiếng Anh: anemia) là tình trạng lượng hồng cầu trong máu thấp hơn so với mức bình thường.
Bệnh thiếu máu cũng có thể xảy ra nếu hồng cầu không chứa đủ hemoglobin (Hb). Hb là thành phần chính trong hồng cầu, nó là protein giàu chất sắt. Màu đỏ của máu được tạo ra do Hb. Hb mang oxy từ phổi đến toàn bộ cơ thể và nuôi dưỡng cơ thể.
Khi cơ thể bị thiếu máu, cơ thể sẽ thiếu máu giàu oxy nên bạn luôn cảm thấy mệt mỏi, yếu ớt. Ngoài ra, bạn có thể cảm thấy khó thở, chóng mặt, nhức đầu
Hemoglobin có hình cầu lưỡi liềm (sickle cell) là một trong nhiều nguyên nhân gây thiếu máu
Hemoglobin có hình cầu lưỡi liềm (sickle cell) là một trong nhiều nguyên nhân gây thiếu máu

Có nhiều loại thiếu máu, tuỳ theo nguyên nhân gây thiếu máu:

  • Thiếu máu do giảm sản xuất máu tại tuỷ xương – do nhiễm trùng, hoá trị, xạ trị, di truyền
  • Thiếu máu do thiếu B12 – do cắt dạ dày, thiểu năng tuyến tuỵ, viêm hay cắt bỏ đoạn hồi tràng
  • Thiếu máu do thiếu folate – do nghiện rượu, kém hấp thu, sử dụng thuốc tránh thai
  • Thiếu máu do thiếu sắt – do giun móc, viêm loét dạ dày, cường kinh, rong huyết, u chảy máu trĩ
  • Thiếu máu tán huyết – do hồng cầu vỡ
  • Thiếu máu bất sản vô căn
  • Thiếu máu do bệnh mãn tính – ví dụ như suy thận mãn tính
  • Thiếu máu hồng cầu khổng lồ
  • Thiếu máu hồng cầu hình liềm (sickle cell disease)
  • Thiếu máu ác tính
  • Thiếu máu địa trung hải (Thalassemia) – thời gian sống của hồng cầu ngắn hơn bình thường

Nếu thiếu máu nhẹ, bạn sẽ chỉ cảm thấy mệt mỏi. Tuy nhiên, thiếu máu nặng hoặc kéo dài có thể làm tổn thương tim, não, và các cơ quan khác trong cơ thể. Thiếu máu quá nghiêm trọng có thể gây tử vong. 

Nguyên nhân gây ra bệnh thiếu máu

Hồng cầu được tạo mới liên tục từ tuỷ xương
Hồng cầu được tạo mới liên tục từ tuỷ xương

Phần lớn hồng cầu của cơ thể được tạo ra tại tuỷ xương. Tuỷ xương là mô mềm ở bên trong của xương, nơi chứa các tế bào gốc có khả năng biệt hoá thành mọi tế bào cơ thể.
Tuỳ xương tạo ra hồng cầu mới mỗi ngày, theo lệnh của hormone erythropoietin (EPO) ở trong thận. Hồng cầu, sau khi được tạo ra từ tuỷ xương, sẽ sống trong cơ thể trong vòng 90-120 ngày. Sau đó, các tế bào máu cũ sẽ được đào thải ra ngoài bởi lá lách.
Để tạo ra đủ hồng cầu, cơ thể cần có vitamin, khoáng chất và các chất dinh dưỡng cần thiết. Ba yếu tố quan trọng nhất là sắt, vitamin B12, và folate. Cơ thể sẽ thiếu máu nếu các chất dinh dưỡng quan trọng này không được dung nạp đầy đủ. Nguyên do có thể là:

  • Thay đổi trong niêm mạc dạ dày hoặc ruột làm giảm sự hấp thụ dinh dưỡng (ví dụ, bệnh celiac, ung thư dạ dày)
  • Ăn uống thiếu cân bằng dinh dưỡng
  • Mất máu do chứng bệnh khác (do kì kinh nguyệt ra nhiều máu, hay do loét dạ dày)
  • Phẫu thuật cắt bỏ một phần dạ dày và ruột

Phụ nữ mang thai thường thiếu máu thiếu sắt
Phụ nữ mang thai thường thiếu máu thiếu sắt

Ngoài ra, cơ thể cũng có thể bị thiếu máu do các nguyên nhân khác:

  • Mang thai
  • Phản ứng phụ của thuốc
  • Hệ thống miễn dịch tiêu huỷ hồng cầu sớm hơn bình thường, hoặc nhiều hơn là tuỷ xương tạo ra hồng cầu mới
  • Bệnh mãn tính – bệnh thận, ung thư, viêm loét đại tràng, viêm khớp dạng thấp mãn tính
  • Bệnh thiếu máu di truyền – thalassemia, thiếu máu hồng cầu hình liềm
  • Bệnh về tuỷ xương – u lympho, bệnh bạch cầu, loạn sản tuỷ, đa u tuỷ, thiếu máu bất sản

Ai có nguy cơ bị thiếu máu cao?

Ăn uống thiếu chất có thể gây thiếu máu
Ăn uống thiếu chất có thể gây thiếu máu

Bạn sẽ có nguy cơ mắc bệnh thiếu máu cao nếu bạn thuộc những nhóm sau đây:

  • Ăn uống thiếu dinh dưỡng. Nếu bạn ăn không đủ dinh dưỡng, đặc biệt là thiếu sắt, vitamin B12 và folate, bạn sẽ dễ mắc bệnh thiếu máu.
  • Rối loạn đường ruột. Các vấn đề ở dạ dày và ruột non (ví dụ như bệnh celiacbệnh Crohn) gây ảnh hưởng lên sự hấp thu chất dinh dưỡng của cơ thể bạn, từ đó làm tăng nguy cơ mắc bệnh thiếu máu. Các phẫu thuật cắt bỏ đường ruột cũng làm thiếu hụt chất dinh dưỡng và thiếu máu.
  • Rối loạn kinh nguyệt. Mỗi kì kinh nguyệt là một lần mất hồng cầu. Nhiều phụ nữ có vấn đề rối loạn nội tiết nên có thể mất rất nhiều máu trong kì kinh, gây thiếu máu. Phụ nữ chưa mãn kinh có nguy cơ thiếu máu do thiếu sắt cao hơn nam giới và phụ nữ đã mãn kinh.
  • Mang thai. Khi mang thai, cơ thể bạn phải dành ra một lượng sắt lớn nuôi em bé phát triển nên nếu không bổ sung chất sắt, bạn dễ bị thiếu máu.
  • Tiền sử bệnh mãn tính. Nếu bạn đang mắc các bệnh ung thư, suy thận, suy gan, bạn dễ bị thiếu máu do thiếu hồng cầu. Mất máu do các vết viêm loét trong cơ thể có thể làm cạn kiệt nguồn sắt trong cơ thể, gây thiếu máu do thiếu sắt.
  • Tiền sử thiếu máu trong gia đình. Nếu nhà bạn có nhiều người bị thiếu máu, bạn có nguy cơ thiếu máu cao.
  • Tiền sử nhiễm trùng, bệnh về máu và các rối loạn tự miễn
  • Nghiện rượu
  • Tiếp xúc nhiều với hoá chất độc hại

Triệu chứng, biểu hiện của bệnh thiếu máu

Thiếu máu gây mệt mỏi
Thiếu máu gây mệt mỏi

Nếu bạn chỉ thiếu máu nhẹ, những triệu chứng có thể sẽ không biểu hiện ra ngoài. Về lâu dài, bạn có thể cảm thấy một vài biểu hiện đáng lưu ý:

  • Tâm trạng không tốt, dễ cáu gắt
  • Cơ thể mệt mỏi, yếu ớt hơn so với bình thường, hoặc so với khi tập thể dục
  • Đau đầu, nhức đầu
  • Khó tập trung suy nghĩ vào một vấn đề nào đó
  • Nhịp tim nhanh
  • Ngủ mơ màng ngay lập tức

Trái với khuôn mặt hồng hào bình thường (phải), thiếu máu khiến da nhợt nhạt xanh xao (trái)
Trái với khuôn mặt hồng hào bình thường (phải), thiếu máu khiến da nhợt nhạt xanh xao (trái)

Khi bệnh trở nặng hơn, các triệu chứng thiếu máu sẽ biểu hiện trên cơ thể:

  • Khó thở
  • Chán ăn, nếu có ăn thì cũng dễ bị rối loạn tiêu hoá
  • Đau lưỡi
  • Màu da nhợt nhạt
  • Choáng váng nhẹ khi bạn đứng lên, kèm theo ù tai và hoa mắt
  • Móng tay giòn, dễ gãy, mọc cong lõm vào
  • Màu xanh ở lòng trắng của mắt
  • Có ham muốn ăn những thứ phi thực phẩm như đá hay pica
  • Phụ nữ có thể rối loạn kinh nguyệt, có thể là 2-3 tháng không có kinh hoặc kinh nguyệt quá nhiều, hoặc vô kinh
  • Chân tay bị phù hoặc tê
  • Tóc dễ rụng, số lượng tóc đỏ hoặc tóc trắng tăng lên

Biến chứng bệnh thiếu máu

Nếu bệnh thiếu máu đã mãn tính, rất nặng mà không được điều trị thì có thể gây ra biến chứng:

  • Mệt mỏi nghiêm trọng. Khi bạn chỉ hơi mêt, bạn vẫn có thể gắng sức làm các việc khác. Tuy nhiên, thiếu máu có thể khiến bạn mệt tới mức kiệt sức. Bạn sẽ không có đủ năng lượng để làm bất kì công việc gì.
  • Bệnh tim mạch. Thiếu máu khiến cho tim đập nhanh hoặc gây rối loạn nhịp tim. Do cơ thể thiếu oxy, trái tim sẽ phản ứng bằng cách bơm nhiều máu hơn. Về lâu dài, bạn có thể bị suy tim sung huyết.
  • Tử vong. Một số bệnh di truyền, ví dụ như thiếu máu hồng cầu hình liềm, rất nghiêm trọng và có thể gây tử vong. 

Chẩn đoán thiếu máu

Xét nghiệm công thức máu dễ dàng kiểm tra số lượng hồng cầu và hemoglobin
Xét nghiệm công thức máu dễ dàng kiểm tra số lượng hồng cầu và hemoglobin

Bệnh thiếu máu có thể được tìm ra qua xét nghiệm công thức máu. Công thức máu có thể chỉ ra lượng mức hồng cầu trong máu.
Người bệnh được cho là thiếu máu nếu nồng độ hemoglobin trong công thức máu ở mức:

  • Thấp hơn 13g/dl (130g/L) đối với nam giới
  • Thấp hơn 120g/L ở nữ giới
  • Thấp hơn 110g/L ở người lớn tuổi

 Nếu kết quả bất thường, bác sĩ có thể sẽ yêu cầu bạn làm thêm các xét nghiệm khác để xác định nguyên nhân cơ bản:

  • Xét nghiệm nồng độ sắt, vitamin B12, acid folic và các vi chất khác trong máu. Ví dụ, thiếu máu do thiếu sắt có thể xảy ra do việc chảy máu mãn tính từ các ổ viêm loét, polyp đại tràng, ung thư đại tràng, bệnh thận. Nếu các hàm lượng chất dinh dưỡng này giảm, khả năng thiếu máu cao.
  • Số lượng hồng cầu lưới
  • Xét nghiệm tuỷ giảm sinh

Điều trị thiếu máu

Việc điều trị bệnh thiếu máu tuỳ theo nguyên nhân gây ra bệnh. Các phương pháp điều trị chính bao gồm:

  • Truyền máu
  • Uống corticosteroid và các loại thuốc ức chế miễn dịch
  • Uống erythoropoietin để kích thích quá trình tạo hồng cầu mới ở tuỷ
  • Uống bổ sung sắt, vitamin B12, acid folic, vitamin
Trên thị trường hiện nay có nhiều loại thuốc bổ sung sắt
Trên thị trường hiện nay có nhiều loại thuốc bổ sung sắt

Cách bổ sung sắt trong thiếu máu

Có nhiều cách để bổ sung sắt và các bác sĩ có thể kê cho bạn các biện pháp dưới đây:

  • Tăng cường các loại thực phẩm giàu sắt
  • Uống sắt dạng viên hoặc dạng lỏng: ferrous sulfate, ferrous gluconate, ferrous fumarate
  • Khi uống sắt, bạn nên uống kèm nước cam, nước chanh để tăng hấp thu sắt
  • Khi uống sắt, bạn nên uống vào lúc đói. Nếu bạn bị đau dạ dày thì hãy uống sắt kèm bữa ăn.
  • Uống iron sucrose và iron dextran

Lưu ý, người uống sắt có thể đi ngoài ra phân có máu đen hoặc bị táo bón. Đây là phản ứng tiêu hoá bình thường. Các chế phẩm bổ sung sắt cần được sử dụng liên tục và kéo dài. Ngay cả khi lượng sắt đã ổn định và bạn đã khỏi bệnh thiếu máu, bạn cần tiếp tục bổ sung sắt trong vòng 3 tháng sau đó.

Truyền máu giúp điều trị thiếu máu
Truyền máu giúp điều trị thiếu máu

Điều trị thiếu máu bằng truyền máu

Nếu cơ thể không hấp thu được sắt qua đường uống, hoặc người bị thiếu máu thiếu sắt nặng, hay có bệnh mãn tính, viêm nhiễm nặng, bệnh nhân cần được truyền sắt qua đường tĩnh mạch.
Ngoài ra, ở các trường hợp thiếu máu cực nặng, bệnh nhân cũng cần truyền máu trực tiếp. 

Điều trị thiếu máu bằng thuốc 

Nếu bệnh nhân bị thiếu máu do cơ chế miễn dịch của cơ thể tấn công hồng cầu và hemoglobin, bệnh nhân có thể được kê các thuốc corticosteroid nhằm ức chế miễn dịch.
Nếu bệnh nhân bị thiếu máu do tuỷ giảm sinh hay do các bệnh về thận, bệnh nhân có thể uống thêm erythropoietin để tăng hormone kích thích sản xuất hồng cầu.

Cách chăm sóc và bảo vệ cơ thể của bạn khỏi bệnh thiếu máu

Bạn nên ăn nhiều thức ăn ngon, đa dạng, bổ dưỡng
Bạn nên ăn nhiều thức ăn ngon, đa dạng, bổ dưỡng

Dung nạp nhiều vitamin

Nhiều dạng bệnh thiếu máu do di truyền nên không thể phòng ngừa được. Tuy nhiên, bạn có thể làm nhẹ bệnh bằng cách bổ sung sắt và vitamin:

  • Thực phẩm giàu chất sắt gồm có thịt bò, thịt đỏ, đậu, đậu lăng, ngũ cốc, rau lá xanh đậm, trái cây khô.
  • Folate có thể được tìm thấy trong trái cây, nước trái cây, chuối, các loại rau lá xanh đậm, đậu, bánh mì, ngũ cốc, mì ống
  • Vitamin B12 có thể được tìm thấy trong thịt và các sản phẩm từ sữa, cũng như ngũ cốcđậu nành.
  • Vitamin C có trong trái cây họ cam quýt, chanh, dưa hấu, quả mọng

Bẹn nên đảm bảo chế độ ăn của mình đủ protein. Tỉ lệ protein động vật trên tổng số protein nên trên 50%. 
Bạn cũng nên hạn chế ăn các gia vị nhân tạo, hương liệu, và đồ ăn dầu mỡ. Bạn nên hạn chế uống trà, cà phê, uống canxi hay ăn chay do các chất này ức chế hấp thu sắt. 

Kiểm soát tiền sử, tình trạng bệnh

Bạn nên khám định kì để kiểm tra xem mình có thiếu máu hay mắc bệnh gì nghiêm trọng không
Bạn nên khám định kì để kiểm tra xem mình có thiếu máu hay mắc bệnh gì nghiêm trọng không

Bạn nên khám sàng lọc xem mình có khả năng thiếu máu di truyền không.
Đối với phụ nữ trẻ ở độ tuổi sinh đẻ, việc kiểm tra thiếu mắt thiếu sắt là vô cùng cần thiết. Việc bổ sung sắt sẽ giúp đảm bảo thai kì an toàn, khoẻ mạnh.
Ở trẻ em, thiếu máu có thể xảy ra do nguyên nhân nhiễm ký sinh trùng, sán chó, giun sán, rối loạn hấp thu chất, hoặc do miễn dịch, di truyền.
Người trưởng thành và cao tuổi thường thiếu máu do các bệnh khác, ví dụ như loét dạ dày, ung thư dạ dày hoặc ung thư đại trực tràng.
Bạn nên lắng nghe cơ thể và đi khám kịp thời khi nghi ngờ thiếu máu

Các lời khuyên khác

Ngoài hai lời khuyên trên, bạn nên:

  • Cân bằng thời gian làm việc, nghỉ ngơi, tập luyện
  • Chăm chỉ luyện tập thể dục thể thao
  • Khi đến kì kinh nguyệt, bạn hãy uống thêm sắt và vitamin
  • Khám định kì ít nhất 1 lần/ năm để sớm sàng lọc bệnh

Lời kết

Thiếu máu là một bệnh rất phổ biến. Ở mức độ nhẹ, thiếu máu có thể do thiếu hụt chất dinh dưỡng, hay làm việc quá sức. Ở mức độ nặng hơn, bệnh thiếu máu là dấu hiệu của các bệnh nghiêm trọng khác, như tan máu bẩm sinh, thiếu máu hồng cầu lưỡi liềm, hay các bệnh ung thư.
Với những thông tin trên chiase24.com tin rằng bạn đã nắm được những thông tin cần biết về triệu chứng, dấu hiệu, chẩn đoán và điều trị bệnh thiếu máu. Bạn nên chú ý sinh hoạt điều độ và khám định kì để nhanh chóng xử lí dấu hiệu sức khoẻ bất thường.
[spoiler title = “Tham khảo” ]

  1. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/anemia.html 

[/spoiler]

5/5 - (112 bình chọn)

About

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

error: Alert: Content is protected !!