Home » Sức khỏe » Dược liệu » Thảo quyết minh: Nguồn gốc, tác dụng và cách sử dụng hiệu quả

Thảo quyết minh: Nguồn gốc, tác dụng và cách sử dụng hiệu quả

Hạt thảo quyết minh sau khi phơi khô, tùy từng mục đích sử dụng người ta có thể sao lên cho đến khi vàng hoặc cháy

Thảo quyết minh là một loại cây dại mọc hoang ở nhiều nơi trên nhưng ít ai biết đến đây cũng là loại thảo dược có nhiều tác dụng đối với sức khỏe. Trong dân gian thường dùng thảo quyết minh để chữa bệnh mất ngủ, giúp sáng mắt cho hiệu quả rất tốt. Vậy loại dược liệu này còn có những công dụng gì nữa? Hãy cùng chiase24.com theo dõi bài viết dưới đây nhé!

Giới thiệu về thảo quyết minh

Thảo quyết minh là gì?

Tên gọi thảo quyết minh bắt nguồn từ một tác dụng của nó. Theo kinh nghiệm người xưa để lại, khi dùng hạt của loại thảo dược này uống thì sẽ giúp sáng mắt ra.
Từ đó người ta gọi nó là thảo quyết minh. “Quyết minh” có nghĩa là sáng mắt.  Ngoài ra nó còn có một số tên gọi khác là hạt muồng, muồng ngủ, muồng lạc, muồng muồng, muồng hòe hay đậu ma…
Tên khoa học: Cassia tora L.
Họ: Đậu (Fabaceae)

Thảo quyết minh là một loại cây dại mọc hoang ở nhiều nơi trên nhưng ít ai biết đến đây cũng là loại thảo dược có nhiều tác dụng đối với sức khỏe
Hình ảnh cây thảo quyết minh

Đặc điểm của cây thảo quyết minh

Thảo quyết minh là cây thảo mọc theo bụi cao khoảng 30–90cm. Lá mọc so le, kép, gồm 2–4 đôi lá chét. Hoa mọc ở kẽ lá có màu vàng. Quả đậu, thắt lại nhiều hạt hình trụ xiên, màu nâu vàng và khá bóng.  Hoa thảo quyết mình nở vào tháng 5–6 và kết quả vào tháng 9–11.

Thảo quyết minh phân bố ở đâu?

Thảo quyết minh là cây mọc hoang, có sức sống rất mãnh liệt được tìm thấy ở khắp các địa phương ngoài trừ những vùng núi cao trên 1.000m. Thảo quyết minh  ưa sáng, thích nghi cao với điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng và ẩm. Được tìm thấy nhiều nhất ở Hòa Bình, Phú Thọ, Nghệ An, Cao Bằng, Quảng Ninh.

Thu hái và sơ chế thảo quyết minh

Bộ phận dùng: Hạt là bộ phận được dùng để dùng làm thuốc.
Thu hái: Khi quả chín, thường vào tháng 9 đến tháng 11 âm lịch, người ta sẽ thu hái quả rồi đem về phơi khô tách lấy hạt.
Bào chế thảo quyết minh: Hạt thảo quyết minh sau khi phơi khô, tùy từng mục đích sử dụng người ta có thể sao lên cho đến khi vàng hoặc cháy. So sánh tác dụng của 2 dạng bào chế dược liệu thảo quyết minh cho thấy khi sao cháy có tác dụng hạ huyết áp và an thần mạnh hơn sao vàng.
Dạng thuốc khi còn tươi có tác dụng hạ huyết áp và an thần yếu hơn nhưng tác dụng nhuận tràng và xổ lại mạnh nhất. Vì vậy tùy theo từng loại bệnh mà người ta sẽ có cách bào chế khác nhau.
Theo y học cổ truyền, thảo quyết minh tươi có vị nhạt, hơi đắng. Sau khi sao vàng, thảo quyết minh có vị đắng, ngọt, hơi mặn, tính mát, quy vào các kinh can và thận.

Hạt thảo quyết minh sau khi phơi khô, tùy từng mục đích sử dụng người ta có thể sao lên cho đến khi vàng hoặc cháy
Hạt thảo quyết minh sau khi phơi khô, tùy từng mục đích sử dụng người ta có thể sao lên cho đến khi vàng hoặc cháy

Thành phần hóa học có trong thảo quyết minh

Theo các nghiên cứu trong hạt thảo quyết minh có chứa các thành phần hóa học sau: chysophanol, physcion, obtusin, chryssobutusin, rubrofusarin… Ngoài ra, còn có chrysophanol-1-β-gentiobiosid, chrysophanic axit-9-anthron.
Ở Việt Nam người ta còn tìm thấy trong hạt thảo quyết minh có chứa các chất: aloeemodin monoglucosid, physcion diglucosid, chrysophanol diglucosid và triglucosid, chrysophanol anthron…
Trong lá thảo quyết minh có chứa một dẫn chất flavonoid là kaempferol-3-sophorosid.
Đặc biệt trong hạt thảo quyết minh có Antraglucozit khi thủy phân sẽ cho Emodin và glucozit, Chất nhầy, chất béo, sắc tố và chất Protit. Khi rang lên Antraglucozit bay đi, chất béo và protid cho một mùi thơm như cà phê rất dễ chịu. Vì vậy khi loại thảo dược này khá dễ uống, thường được sử dụng uống như trà hàng ngày.

Những tác dụng của thảo quyết minh đối với sức khỏe và trong điều trị bệnh

Tác dụng của thảo quyết minh trong Đông y

Theo Đông y, thảo quyết minh có vị mặn, tính bình đi vào hai kinh can và thận. Vì vậy  loại thảo dược này có tác dụng:

  • Thanh can, ích thận trừ phong, sáng mắt, nhuận tràng, thông đại tiểu tiện.
  • Dùng chữa mắt thong manh, có màng, mắt đỏ, nhiều nước mắt, đầu nhức, đại tiện táo bón, …

Tác dụng của thảo quyết minh trong y học hiện đại

Theo các nghiên cứu về dược lý, thảo quyết minh có các công dụng sau đây:

1. Thảo quyết minh giúp sáng mắt

Thảo quyết minh giúp sáng mắt
Thảo quyết minh giúp sáng mắt

Những người thường xuyên tiếp xúc với máy tính khiến mắt dễ bị mỏi, người bị cận thị, người già mắt kém có thể sử dụng thảo quyết minh để uống hàng ngày sẽ giúp mắt sáng và nhìn rõ hơn.
Cách làm: Dùng thảo quyết minh sao vàng rồi hãm với nước sôi uống thay trà nhiều lần trong ngày. Liều chỉ định là 16-20g đối với người lớn và 10-16gb đối với trẻ em.

2. Thảo quyết minh giúp hạ huyết áp

Người huyết áp cao bên cạnh việc lựa chọn thực phẩm ít dầu mỡ, đường, muối có thể dùng thảo quyết minh pha trà uống cũng hỗ trợ hạ huyết áp.
Cách làm: Dùng độc vị Thảo quyết minh 20g hãm với nước sôi hoặc sắc uống nhiều lần trong ngày. Ngoài ra bạn cũng có thể gia thêm Câu đằng, Bạch tật lê mỗi thứ 12g để hãm, sắc uống cùng sẽ tăng thêm hiệu quả.

 3. Thảo quyết minh giúp an thần

Thảo quyết minh giúp an thần
Thảo quyết minh giúp an thần

Những người hay mất ngủ, tinh thần bồn chồn, bất an có thể dùng thảo quyết minh để giúp an thần, ngủ ngon hơn.
Cách làm: Sao cháy 12g hạt thảo quyết minh, hãm với nước sôi uống hàng ngày, hoặc  bạn gia thêm các thành phần như sau: hạt thảo quyết minh sao cháy 12g, táo nhân sao đen (hắc táo nhân) 10g rồi hãm với nước sôi hãm uống hằng ngày vào buổi chiều và tối trước khi đi ngủ.

4. Thảo quyết minh giúp nhuận tràng, tẩy xổ

Trong thảo quyết minh có chứa hoạt chất anthraglucosid giúp tăng cường sự co bóp của ruột, giúp đại tiện dễ dàng, phân mềm và lỏng, khắc phục được các chứng táo bón, đại tiện khó.
Cách làm: Dùng hạt thảo quyết minh sao vàng sau đó hãm với nước sôi và uống nhiều lần trong ngày cho tới khi phân nhuận.
Liều dùng khuyến cáo: 16 – 20g/ngày.
Với người cao tuổi hoặc phụ nữ sau sinh và trẻ em, bị táo, trĩ, bị chứng táo mạn tính hoặc do công việc phải ngồi lâu gây táo bón thì dùng hạt thảo quyết minh sao cháy rồi hãm với nước sôi uống nhiều lần trong ngày.
Liều dùng chỉ đính: 10 – 16g/ngày, dưới dạng hãm
Đối với trẻ mới sinh bị táo bón thì nên dùng 1 – 2g thảo quyết minh cho thêm nước sôi hoặc sữa mẹ bỏ vào một chiếc chén sạch hấp trên mặt nồi cơm. Khi cơm chín, lấy chén thuốc gạn lấy nước để nguội, có thể thêm chút mật ong hay đường phèn cho trẻ uống nhiều ngày cho tới khi hết táo bón.

5. Thảo quyết minh giúp hạ mỡ máu

Người mắc chứng mỡ máu cao có thể dùng thảo quyết minh để giúp hạ mỡ trong máu khá hiệu quả.
Cách làm: Hạt thảo quyết minh 50g sắc lấy nước uống 3 lần trong ngày.

6. Thảo quyết minh chống béo phì

Thảo quyết minh có tác dụng giảm mỡ trong máu, vì vậy nó còn có thể sử dụng làm thuốc giảm béo
Thảo quyết minh có tác dụng giảm mỡ trong máu, vì vậy nó còn có thể sử dụng làm thuốc giảm béo

Thảo quyết minh có tác dụng giảm mỡ trong máu, vì vậy nó còn có thể sử dụng làm thuốc giảm cân, thuốc giảm béo béo. Bạn có thể dùng độc vị hạt thảo quyết minh sao, sắc nước hoặc pha trà uống hàng ngày như nước lọc hoặc phối hợp với một số vị thuốc khác như:
Cách 1: Dùng hạt thảo quyết minh sao và táo mèo ( sơn tra ) mỗi thứ lượng bằng nhau đem giã cho dập rồi dùng pha trà uống hàng hàng. Liều  dùng chỉ định từ 6-12g mỗi ngày.
Cách 2: Hạt thảo quyết minh sao 8g, lá sen khô 4g hoặc tươi thì 8g, cát cánh 4g, bông mã đề 6g, cam thảo 4g. Tất cả đem sắc nước hoặc hãm với nước sôi uống hàng ngày thay trà.
Ngoài tác dụng chống béo phì thảo hạt thảo quyết minh sao vàng, pha nước uống có thể thay thế chè và cà phê với tác dụng lợi tiểu, chống nóng.

Liều dùng của thảo quyết minh

Liều dùng của thảo quyết minh khác nhau tùy từng người bệnh và tùy từng độ tuổi cũng như tình trạng sức khỏe và một số vấn đề cần quan tâm khác. Trước khi dùng tốt nhất bạn nên hãy tham khảo ý kiến của thầy thuốc và bác sĩ để tìm ra liều dùng thích hợp.

Một số bài thuốc chữa bệnh có dược liệu thảo quyết minh

1. Thảo quyết minh chữa viêm kết mạc cấp tính

Thảo quyết minh chữa viêm kết mạc cấp tính
Thảo quyết minh chữa viêm kết mạc cấp tính

Những người bị viêm kết mạc hay còn gọi là đau mắt đỏ, chảy nước mắt nhiều, sợ ánh sáng có thể dùng bài thuốc sau:
Hạt thảo quyết minh, dã cúc hoa, mỗi vị lấy 9g; mạn kinh tử, mộc tặc, mỗi thứ 6g. Đem tất cả các vị thuốc trên sắc lấy nước uống trong ngày.

2. Thảo quyết minh trị tim hồi hộp, huyết áp cao

Người bị huyết áp cao thường kèm triệu chứng tim hồi hộp, khó ngủ, có thể dùng hạt thảo quyết minh 20g, mạch môn 15g, tâm sen (sao) 6g đem sắc với nước uống hết trong ngày.

3. Thảo quyết minh chữa hắc lào

Người bị hắc lào hay còn gọi là nấm da xảy ra do các vi nấm xâm nhập vào da gây nên những mảng đỏ sần ngứa ngáy rất khó chịu. Khi bị hắc lào bạn nên dùng lá thảo quyết minh 20g, rượu 40–50ml, giấm 5ml. Đem ngâm trong 10 ngày rồi lấy bôi hàng ngày cho đến khi khỏi.

Thảo quyết minh chữa hắc lào
Thảo quyết minh chữa hắc lào

Lưu ý khi sử dụng thảo quyết minh

  • Những người tỳ vị hư hàn, đại tiện lỏng  hay tiêu chảy không nên dùng thảo quyết minh. 
  • Người huyết áp thấp thận trọng khi dùng hoặc tốt nhất là không nên dùng thảo quyết minh.
  • Người mang thai thường hay bị mất ngủ. Các thử nghiệm cho thấy uống thảo quyết minh an toàn cho phụ nữ đang mang thai nên những phụ nữ đang mang thai bị mất ngủ có thể uống thảo quyết minh để dễ ngủ hơn. Đây là một trong số ít những loại thảo dược điều trị bệnh mất ngủ mà lại an toàn cho phụ nữ đang mang thai.
  • Cũng như các loại thảo dược khác, thảo quyết minh có thể tương tác với một số thuốc, thực phẩm chức năng hay dược liệu khác mà bạn đang sử dụng trong quá trình điều trị bệnh.Vì vậy để đảm bảo an toàn và hiệu quả sử dụng, bạn nên tham khảo ý kiến từ bác sĩ và thầy thuốc trước khi dùng thảo quyết minh.
  • Trong thực tế có một số loại cũng được dân gian gọi là hạt muồng nhưng chúng không phải là thảo quyết minh, bạn cần cẩn trọng tránh nhầm lẫn với một số loại hạt của một số cây cùng họ với muồng ngủ như:
  • Hạt cây điền thanh vẻ ngoài rất giống thảo quyết minh, có kích thước gần bằng hạt muồng, ngoài hạt cũng nhẵn bóng như hạt muồng, song màu hạt lại hơi xám xanh và hai đầu hạt không bị vát.
  • Hạt cây lục lạc lá tròn cùng họ đậu với thảo quyết minh và cây cũng mọc hoang nên rất dễ gây nhầm lẫn. Tuy vậy hạt lục lạc nhỏ hơn và có hình thận, màu nâu nhạt hay vàng da cam.

Thảo quyết minh tuy có nhiều tác dụng và an toàn ngay cả với phụ nữ mang thai. Song bạn cũng cần cân nhắc giữa lợi ích của việc sử dụng thảo quyết minh với nguy cơ có thể xảy ra trước khi dùng để đảm bảo sức khỏe cũng như đạt được mục đích chữa bệnh hiệu quả nhất.

5/5 - (470 bình chọn)

About

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *