Sỏi thận là sự lắng đọng của chất khoáng trong thận cũng như bàng quang, niệu quản, niệu đạo

Sỏi thận: Nguyên nhân, 7 triệu chứng, chẩn đoán và các phương pháp điều trị

Bệnh sỏi thận là một bệnh tiết niệu với nhiều biến chứng nguy hiểm. Bệnh sỏi thận được định nghĩa như thế nào? Bệnh có dấu hiệu và chẩn đoán ra sao? Có những phương pháp được sử dụng để điều trị sỏi thận? Hãy cùng chiase24.com tìm hiểu về bệnh sỏi thận thông qua bài viết dưới đây. 

Mục lục bài viết

Định nghĩa sỏi thận là gì?

Sỏi thận là sự lắng đọng của chất khoáng trong thận cũng như bàng quang, niệu quản, niệu đạo

Sỏi thận là sự lắng đọng của chất khoáng trong thận cũng như bàng quang, niệu quản, niệu đạo


Sỏi thận (tiếng Anh: kidney stones) còn được gọi là sạn thận, là hiện tượng lắng đọng của các chất khoáng trong thận, bàng quang, niệu quản. Sỏi thận cũng có thể ở niệu đạo nam giới. Niệu đạo nữ giới rất ngắn nên không tạo sỏi, nhưng dễ bị nhiễm trùng niệu và gây sỏi ở các bộ phận phía trên.
Các chất khoáng này tích tụ và hợp lại thành các tinh thể rắn, thường là tinh thể canxi. Sỏi tồn tại ở nhiều kích cỡ, và sỏi to có thể lên tới vài cm.
Sỏi thận xảy ra khi lượng nước tiểu giảm mà nồng độ chất khoáng trong thận lại tăng cao. Khi một hoặc cả hai hiện tượng này xảy ra kéo dài trong nhiều ngày, các tinh thể sẽ không được lọc hiệu quả mà đọng lại trong nhu mô thận hoặc bể thận. Khi này, bạn có nguy cơ bị sỏi thận.
Sỏi có nhiều kích cỡ, từ chỉ vài mm tới vài cm.

Sỏi có nhiều kích cỡ, từ chỉ vài mm tới vài cm.


Tuỳ theo cách hình thành của sỏi thận, có hai loại tinh thể cơ bản:

  • Loại đồng nhất – tinh thể/ sỏi bao gồm các phân tử bao quanh một nhân cùng cấu trúc
  • Loại không đồng nhất – tinh thể bao gồm nhiều loại phân tử bao quanh một nhân với cấu trúc khác, ví dụ như mảnh vỡ của tế bào

Tuỳ theo thành phần sỏi, sỏi được chia thành 6 loại. Cách phân loại này quan trọng và phổ biến hơn bởi thành phần sỏi quyết định phương pháp điều trị. 
Những viên sỏi nhỏ có thể được thải ra ngoài qua đường tiểu bình thường. Người bệnh có thể cảm nhận hiện tượng tiểu khó, tiểu đau, nhưng không có hậu quả gì đáng kể. Ngược lại, những viên sỏi to, khi di chuyển trong thận, niệu quản và bàng quang sẽ gây cọ xát, ma sát, tổn thương đường dẫn nước tiểu. Những thương tổn này gây nhiều biến chứng sức khỏe. 

6 loại sỏi thận

Bệnh sỏi thận là bệnh tiết niệu phổ biến nhất, và thường xảy ra ở nam giới hơn nữ giới. Bệnh có thể xảy ra ở bất kì lứa tuổi nào, kể cả trẻ em, nhưng thường phổ biến hơn cả ở lứa tuổi 30-55 tuổi. 
Sỏi được phân loại dựa theo thành phần, và mỗi loại có nguyên nhân hình thành cũng như cách điều trị khác nhau:

Sỏi thận được chia thành nhiều loại khác nhau

Sỏi thận được chia thành nhiều loại khác nhau

1. Sỏi canxi (calcium stones)

Đây là loại sỏi thận phổ biến nhất, hình thành nên do nước tiểu bị bão hoà muối canxi. Nguyên nhân là do ruột tăng hấp thu canxi hoặc ống thận tăng tái hấp thu canxi.
Các bệnh gây nên sỏi canxi gồm có:

  • Cường tuyến giáp cận giáp
  • Gãy xương lớn, bệnh nhân nằm bất động lâu ngày
  • Dùng nhiều sản phẩm thuốc chứa vitamin D và corticoid
  • Ung thư di căn tới xương

2. Sỏi oxalat (oxalate stones)

Sỏi oxalat được hình thành nếu bạn ăn nhiều thức ăn chứa oxalate. Khi đi qua ruột, chất oxalate có thể kết hợp với canxi, tạo thành chất calcium oxalate. Chất này có thể được bài tiết qua chất thải, nhưng quá nhiều phân tử sẽ dẫn đến hiện tượng đọng tinh thể, gây sỏi thận. 

3. Sỏi phosphate (phosphate stones)

Sỏi phosphate được hình thành do cơ thể bị nhiễm khuẩn proteus ở đường tiết niệu. Sỏi có kích thước lớn, hình dạng san hô và cản quang trong nội soi.

Sỏi acid uric (phải) có dạng san hô

Sỏi acid uric (phải) có dạng san hô

4. Sỏi acid uric (uric acid stones)

Acid uric dễ tan trong môi trường kiềm (ba-zơ) và dễ kết tinh trong môi trường acid khi pH của nước tiểu dưới 6. Các nguyên nhân gây sỏi acid uric gồm có:

  • Bệnh gout
  • Thức ăn chứa nhiều chất purine – lòng heo, lòng bò, thịt cá khô, nấm
  • Nước tiểu bị toan hoá
  • Tăng nồng độ uric trong máu
  • Phản ứng phụ của thuốc hoá trị ung thư

5. Sỏi struvit (struvite stones)

Sỏi struvite hình thành nên do cơ thể bị nhiễm khuẩn đường niệu trong thời gian dài. Các vi khuẩn giải phóng men urease, tạo amoniac, gây kiềm hoá nước tiểu. Nước tiểu kiềm hoá giảm hoà tan struvites, gây sỏi. 

6. Sỏi cystine (cystine stones)

Sỏi cystine hình thành do cơ thể bị bẩm sinh rối loạn vận chuyển tái hấp thu cystine ở ống thận và niêm mạc ruột (bệnh cystinuria). Loại sỏi này ít gặp ở chủng tộc Á và khu vực nhiệt đới như Việt Nam. 

Nguyên nhân sỏi thận

Thận là cơ quan phụ trách việc thải chất độc hoà tan và nước tiểu ra khỏi cơ thể cũng như cần bằng nước và điện giải cho cơ thể

Bệnh nhân cần được bù nước

Uống không đủ nước dễ gây sỏi thận


Có nhiều nguyên nhân gây sỏi thận và suy giảm chức năng thận:

  • Uống không đủ nước, khiến nước tiểu cô đặc, bão hoà tinh thể.
  • DỊ dạng đường tiết niệu bẩm sinh
  • Rối loạn chuyển hoá chất – toan chuyển hoá mạn hay tăng canxi niệu
  • Phì đại tiền liệt tuyến
  • U xơ
  • Túi thừa trong bàng quang
  • Bệnh nhân nằm bất động trong thời gian dài
  • Nhiễm trùng vùng sinh dục. Nhiễm trùng tạo điều kiện cho vi trùng xâm nhập vào đường tiết niệu, lâu dài sẽ tạo ra mủ và tình trạng lắng đọng của các chất bài tiết. 
  • Chế độ ăn uống nhiều oxalate, canxi. Các thức ăn như khoai môn, rau cải, cần tây, rau muối chứa nhiều oxalate. 
  • Nhịn ăn sáng, khiến cho dịch mật bị tích tụ trong túi mật và đường ruột, dẫn tới sỏi thận. 
  • Nhịn tiểu. Việc nhịn tiểu làm nước tiểu tích tụ đầy trong bàng quang và bể thận, dễ tích tụ chất khoáng. Đây có thể xuất phát từ thói quen xấu, hoặc do yếu tố công việc (ví dụ như lái xe đường dài). 
  • Sử dụng thuốc acetazolamide, thuốc lợi tiểu quai, thiazide, glucorticoids, theophyline
  • Lạm dụng vitamin D và vitamin C

Ai dễ bị sỏi thận?

Khám bệnh định kì giúp bạn phát hiện bệnh sớm

Người có tiền sử gia đình về bệnh thận có nguy cơ sỏi thận cao

  • Người có tiền sử gia đình bệnh thận
  • Người sống tại khu vực nóng ẩm, không uống bù đủ nước
  • Người ăn nhiều protein, muối và đường 
  • Người béo phì
  • Người sử dụng các thuốc acetazolamide, thuốc lợi tiểu quai, thiazide, glucorticoids, theophyline
  • Người có bệnh hoặc đã phẫu thuật về đường tiêu hoá: viêm ruột hoặc tiêu chảy mãn tính. Các bệnh này có thể làm thay đổi khả năng hấp thụ canxi và nước của cơ thể. 
  • Người bị một số bệnh nền như toan ống thận, cystinuria, cường cận giáp, nhiễm trùng đường tiết niệu. 
  • Nam giới có nguy cơ bệnh cao hơn nữ giới. Nguy cơ mắc bệnh ở Việt Nam được ước tính là 10% nam giới và 5% nữ giới trước độ tuổi 70. 

7 triệu chứng sỏi thận

1. Các cơn đau sỏi thận điển hình

Suy thận gây suy giảm chức năng của thận

Bạn có thể thấy các cơn đau quặn thận điển hình

  • Đau quặn thận. Bệnh nhân sẽ cảm nhận được các cơn đau dữ dội ở một bên hoặc cả hai bên vùng hạ sườn. 
  • Đau hông lưng. Cơn đau quặn thận cũng có thể lan từ vùng hố thắt lưng xuống dưới hoặc ra phía trước đến khu vực hố chậu, đùi, thậm chí là lan sang cơ quan sinh dục. 
  • Đau khi ngồi lâu và thay đổi tư thế đột ngột. Đây là hiện tượng sỏi to, chèn ép lên các cơ quan trong cơ thể. 
  • Đau co thắt từ bên trong, thay đổi tư thế nào cũng vẫn đau. Cơn đau kéo dài từ vài phút tới vài giờ. 

2. Tiểu ra máu

Bệnh nhân suy thận thường tiểu đêm nhiều

Một triệu chứng khác của sỏi thận là rối loạn tiểu tiện, tiểu bí, tiểu rát


Sỏi thận gây tổn thương niêm mạc đường tiết niệu. Bạn có thể để ý thấy nước tiểu của mình có màu hồng hoặc màu nâu, hoặc có đường vẩy máu rõ rệt. Bạn nên khám bác sĩ ngay nếu có triệu chứng này. 

3. Tiểu gắt buốt, đi tiểu nhiều lần

Những người bị nhiễm trùng đường tiết niệu và sỏi thận sẽ có cảm giác cần phải đi tiểu nhiều lần (khoảng 1 giờ mỗi lần đi). Tuy nhiên, việc đi tiểu nhỏ giọt, gắt buốt. Mỗi lần đi tiểu, bạn có thể thấy những cơn đau nhói. 
Hiện tượng này xảy ra nhiều nếu viên sỏi nằm ở cuối niệu quản đầu bàng quang, hoặc cổ bàng quang. Viên sỏi kích thích bàng quang, gây rối loạn co thắt cơ trơn bàng quang

4. Nước tiểu đục

Nước tiểu dục do các tinh thể khoảng chất được thải qua đường tiểu. Đây là dấu hiệu của viêm đường tiết niệu, nguy cơ sỏi thận, hoặc sỏi thận nhỏ.
Triệu chứng rõ rệt hơn nếu nước tiểu vừa đục vừa kèm theo mùi hôi. 

5. Vô niệu

Nếu sỏi lớn và chặn niệu quản hoàn toàn, bạn có thể bị bí tiểu hoàn toàn. Đây là triệu chứng hiếm gặp, nhưng cần cấp cứu kịp thời để đề phòng biến chứng nguy hiểm như vỡ thận hoặc suy thận cấp

Huyết áp thấp khiến bạn cảm thấy lạnh

Sỏi thận gây buồn nôn, sốt, ớn lạnh

6. Buồn nôn, nôn

Khi niệu quản bị tắc nghẽn, nước tiểu không thể di chuyển tới bàng quang. Tắc nghẽn ở thận có thể kích động các dây thần kinh ở đường tiêu hoá, khiến dạ dày co thắt, gây khó chịu, buồn nôn, nôn ói. 

7. Sốt và ớn lạnh

Triệu chứng sốt thường xảy ra ở nữ giới. Đây là dấu hiệu nhiễm khuẩn đường tiết niệu. 

Chẩn đoán sỏi thận

Bệnh nhân cần lập tức tìm kiếm hỗ trợ y tế khi có các triệu chứng nghiêm trọng như:

  • Đau đớn tới mức không thể ngồi yên, thay đổi tư thế vẫn đau
  • Đau lưng kèm theo buồn nôn, nôn ói
  • Đau đi kèm sốt ớn lạnh
  • Nước tiểu có máu
  • Bí tiểu, vô niệu

Tuỳ theo tình trạng bệnh và triệu chứng của bệnh nhân, bác sĩ sẽ sử dụng phương pháp chẩn đoán thích hợp:

Chẩn đoán sỏi thận ban đầu

  • Hỏi bệnh sử, hỏi triệu chứng của bệnh nhân
  • Khám lâm sàng
  • Xét nghiệm nước tiểu

1. Chẩn đoán sỏi thận bằng phương pháp chụp thận không chuẩn bị

Chụp thận giúp chỉ rõ vị trí và kích cỡ sỏi thận

Chụp thận giúp chỉ rõ vị trí và kích cỡ sỏi thận


Phương pháp này không sử dụng thuốc cản quang. Phương pháp này chỉ có thể được dùng cho chẩn đoán các loại sỏi thận cản quang đặc biệt (ví dụ như sỏi phosphate có dạng san hô). 

2. Chẩn đoán sỏi thận bằng chụp cắt lớp vi tính (CT)

So với phương pháp chụp X-quang kể trên, phương pháp chụp CT có tác dụng tương tự nhưng mức độ chính xác hơn. Phương pháp này cũng có thể giúp đánh giá tình trạng nhu mô thận cũng như giãn đài bể thận.

3. Chẩn đoán sỏi thận qua siêu âm

Hình ảnh siêu âm sẽ thể hiện các đặc điểm sau của thận:

  • Kích thước thận
  • Độ giãn của đài bể thận
  • Độ dày/ mỏng của nhu mô thận
  • Vị trí, kích thước của viên sỏi cản âm ở thận và niệu quản

4. Chẩn đoán sỏi thận bằng phương pháp chụp thận thuốc tĩnh mạch UIV (Urographie Intraveineuse)

Phương này này sử dụng thuốc cản quang qua đường tiêm tĩnh mạch và có thể giúp xác định vị trí của sỏi cản quang cũng như sỏi không cản quang. Hơn nữa, phương pháp này còn giúp đánh giá chức năng bài tiết của thận, biến thể đài bể thận và tình trạng lưu thông đường tiết niệu
Phương pháp này là giải pháp khi phương pháp chụp thận, siêu âm và CT không đưa ra được kết quả rõ ràng. Các xét nghiệm bao gồm pyelogram tĩnh mạch và IVP.
Phim chụp thận UIV có thể giúp xác định nguyên nhân gây sỏi thận:

  • Ứ tắc đường niệu, các hẹp khúc nối bể thận và niệu quản
  • Nhiễm khuẩn
  • Lao thận, tổn thương lao
  • Hoại tử nhú thận tạo ra những mảng bong hoại tử

Ảnh hưởng của sỏi thận lên sức khoẻ

Suy thận được chia thành suy thận cấp tính và suy thận mãn tính

Sỏi thận có thể gây biến chứng suy thận


Sỏi thận nhỏ (dưới 5mm) thường sẽ không gây nhiều ảnh hưởng đến sức khoẻ người bệnh. Khi này, người bệnh chỉ cần chú ý uống nhiều nước và uống thuốc tan sỏi để thúc đẩy sỏi ra ngoài qua đường tiết niệu.
Tuy nhiên, một số hạt sỏi tuy nhỏ nhưng có hình thái bất thường và nhiều cạnh sắc nhọn thay vì có hình tròn, bầu dục. Các hạt sỏi bất thường này có khả năng làm xước thận, bàng quang và gây tiểu buốt cho người bệnh. Bệnh nhân cần theo dõi tình hình sát sao để điều trị kịp thời.
Bệnh nhân có sỏi nhỏ chú ý thay đổi thói quen ăn uống và sinh hoạt từ sớm để kìm hãm tốc độ phát triển cũng như kích thước sỏi. 
Sỏi thận to (trên 10mm) gây nhiều lo ngại lớn với sức khoẻ. Những viên sỏi to có thể gây vô niệu, vỡ thận, và thậm chí là suy thận

Điều trị sỏi thận

1. Điều trị sỏi thận bằng thuốc

Có nhiều giải pháp thuốc Tây, thuốc Bắc, thuốc Nam cho điều trị sỏi thận

Có nhiều giải pháp thuốc Tây, thuốc Bắc, thuốc Nam cho điều trị sỏi thận


Khi sỏi nhỏ (dưới 5mm) và không gây biến chứng giãn hệ tiết niệu, bạn có thể uống các thuốc làm tan sỏi để điều trị sỏi thận. Bạn cần kết hợp thuốc với nhiều nước (trung bình 2 tới 2.5 lít mỗi ngày) để tạo điều kiện thải sỏi tự nhiên. 
Khi tiểu ra sỏi, bệnh nhân nên đem viên sỏi đến bệnh viện làm xét nghiệm phân chất để xác định loại sỏi. Việc phân loại sẽ giúp bác sĩ điều chỉnh chế độ ăn và thuốc cho phù hợp nhất.
Bệnh nhân nên tái khám định kỳ mỗi 3-6 tháng trong và sau khi điều trị sỏi thận bằng phương pháp nội khoa. Nếu trong lúc tiểu, bệnh nhân bị đau hông lưng một bên, cần báo cho bác sĩ ngay. 

2. Điều trị sỏi thận bằng nội soi tán sỏi qua da chuẩn thức (Standard PCNL)

Phương pháp tán sỏi qua da (PCNL, PerCutaneous NephroLithotomy) được sử dụng cho sỏi với kích thước lớn. Phương pháp này có hiệu quả cao, ít xâm lấn. Bệnh nhân sẽ được gây mê toàn thân. Phương pháp này gây ít đau, ít tổn thương lên thận, để tại vết sẹo mổ nhỏ (dưới 1 cm) và thời gian nằm viện ngắn. 

3. Điều trị sỏi thận bằng nội soi tán sỏi qua da tối thiểu (Mini PCNL)

Phương pháp nội soi tán sỏi qua da tối thiểu

Phương pháp nội soi tán sỏi qua da tối thiểu


Phương này được sử dụng cho sỏi với kích thước khoảng 15-25mm, đã soi niệu quản hoặc tán sỏi thất bại. Phương pháp này hạn chế tình trạng chảy máu, gây ít tổn thương tới thận và bệnh nhân chỉ cần nằm viện khoảng 1-2 ngày. 

4. Điều trị sỏi thận bằng nội soi tán sỏi niệu quản bằng laser ngược dòng (Ureteroscopy)

Phương pháp nội soi tán sỏi niệu quản bằng laser ngược dòng

Phương pháp nội soi tán sỏi niệu quản bằng laser ngược dòng


Phương pháp này không để lại sẹo, gây đau ít, với thời gian nằm viện ngắn. 
Phương pháp này được chỉ định cho bệnh nhân với:

  • Sỏi niệu quản kích thước 6-20mm.
  • Sỏi niệu quản nhỏ hơn 5mm nhưng không phản ứng với thuốc hoặc di chuyển tới các vị trí trọng yếu như ở trên vị trí hẹp niệu quản, trên polyp.
  • Sỏi nằm ở vị trí sa lồi niệu quản.

Phương pháp này không áp dụng với các trường hợp:

  • Bệnh nhân hẹp niệu đạo
  • Bệnh nhân hẹp niệu quản đoạn dài dưới sỏi
  • Bệnh nhân rối loạn đông máu
  • Bệnh nhân nhiễm trùng tiết niệu
  • Bệnh nhân thận ứ nước độ III, độ IV

Bác sĩ sẽ đưa ống nội soi niệu quản thông qua lỗ tiểu, thông lên niệu quản và tới gần viên sỏi. Sau đó, laser sẽ tán vỡ vụn viên sỏi thận. Các mảnh vụn sỏi sẽ được hút ra qua ống soi. 

5. Điều trị sỏi thận bằng cách tán sỏi ngoài cơ thể (ESWL)

Phương pháp này được sử dụng cho sỏi với kich thước dưới 15 mm. Sóng xung kích sẽ được dùng để làm vỡ sỏi, sau đó bệnh nhân tự đào thải vụn sỏi qua nước tiểu. Phương pháp này là nhẹ nhàng nhất, không xâm lấn. 

Cách chăm sóc và bảo vệ cơ thể của bạn khỏi sỏi thận

Ăn cân đối

Các loại hạt và cá là nguồn giàu chất béo không no (không bão hoà)

Bạn hãy chú ý chế độ ăn của mình nhé


Bạn nên:

  • Hạn chế ăn muối
  • Hạn chế thịt đỏ, thay vào đó nên ăn thịt trắng
  • Uống đủ nước lọc (2-3 lít mỗi ngày)
  • Uống nước chanh để phòng ngừa sỏi acid uric cũng như sỏi oxalate
  • Tránh nước ngọt, nước giải khát có ga
  • Không ăn các thực phẩm chế biến sẵn như bánh mì, khoai tây chiên, phô mai
  • Hạn chế ăn đường
  • Hạn chế thực phẩm giàu canxi và oxalate như táo, tỏi, hành tây, cà phê, ca cao, trà, rượu

Bảo vệ sức khoẻ

Hoạt động mạnh khiến tim đập nhanh hơn và mạnh hơn

Tập thể dục mỗi ngày giúp nâng cao sức khoẻ

  • Hạn chế sử dụng các thuốc làm tăng nguy cơ tạo sỏi nếu không thực sự cần thiết
  • Không nhịn tiểu, nếu thấy “buồn” thì bạn cần đi vệ sinh ngay
  • Duy trì hoạt động thể dục nhẹ nhàng như đi bộ, đạp xe mỗi ngày. 
  • Tuân thủ điều trị nhiễm trùng niệu
  • Khám định kỳ

Lời kết

Bệnh sỏi thận là một bệnh phổ biến. Bệnh thường tồn tại thầm lặng trong cơ thể, không gây ảnh hưởng đến sức khoẻ người bệnh. Chỉ những viên sỏi to mới gây đau đớn, tắc tiểu. 
Với những thông tin trên, chiase24.com tin rằng bạn đã nắm được những thông tin cần biết về dấu hiệu, chẩn đoán, và điều trị bệnh sỏi thận. Bạn nên chú ý sinh hoạt điều độ, thay đổi lối sống và đặc biệt là uống nhiều nước để giữ cho thận khoẻ mạnh.
[spoiler title = “Tham Khảo” ]

  1. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/kidney-stones/
  2. https://www.kidneyfund.org/kidney-disease/kidney-problems/kidney-stones/
  3. https://www.healthline.com/health/kidney-stones
  4. https://www.healthline.com/health/symptoms-of-kidney-stones

[/spoiler]

5/5 - (1 bình chọn)
Gợi ý 50 mẫu tranh tô màu cho bé 7 tuổi đẹp nhất
Đau lưng: Nguyên nhân, biểu hiện, chuẩn đoán và điều trị

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *