Rối loạn mỡ máu là hiện tượng có quá nhiều mỡ xấu hoặc quá ít mỡ tốt trong máu

Rối loạn mỡ máu: Nguyên nhân, dấu hiệu, chẩn đoán và các phương pháp điều trị

Rối loạn mỡ máu là một bệnh mãn tính, tuy âm thầm nhưng lại có ảnh hưởng rất lớn lên sức khoẻ. Bệnh là gì? Bệnh có nguyên nhân từ đâu, chẩn đoán và điều trị như thế nào? Hãy cùng chiase24.com tìm hiểu về bệnh qua bài viết dưới đây.

Định nghĩa là gì?

Thành phần chính của mỗi tế bào là chất đường bột, chất béo, chất đạm

Thành phần chính của mỗi tế bào là chất đường bột, chất béo, chất đạm


Tế bào sống chủ yếu được làm nên bởi 3 thành phần chính: chất béo (lipid), chất đạm (protein), và chất đường bột (carbohydrates)
Chất béo (mỡ) được chia ra thành cholesterol và triglycerides, với vai trò cung cấp năng lượng cho cơ thể. Mỡ là một thành phần cần thiết trong cơ thể. Nhờ có mỡ ta mới có thể có năng lượng để hoạt động mỗi ngày. Nhờ có mỡ mà các cơ quan nội tạng được bảo vệ khỏi va đập.
Rối loạn mỡ máu là hiện tượng có quá nhiều mỡ xấu hoặc quá ít mỡ tốt trong máu

là hiện tượng có quá nhiều mỡ xấu hoặc quá ít mỡ tốt trong máu


Nếu lượng mỡ trong máu ở mức bình thường, mỡ không gây hại cho cơ thể. Ngược lại, bệnh (tiếng Anh: dyslipidemia) là hiện tượng lượng chất béo trong máu quá cao hoặc quá thấp. Đây là bệnh phổ biến và có thể xảy ra ở bất kỳ lứa tuổi nào. 
Nếu không được điều trị kịp thời, mỡ máu sẽ đọng lại trên thành động mạch, gây xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim, suy tim, đột quỵ

Có những loại rối loạn mỡ máu nào?

Rối loạn mỡ máu được chia ra làm 3 loại

Rối loạn mỡ máu được chia ra làm 3 loại


Rối loạn mỡ máu được chia ra làm 3 loại chính:

  • Tăng nồng độ lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL-C, cholesterol xấu)
  • Giảm nồng độ lipoprotein tỷ trọng cao (HDL-C, cholesterol tốt)
  • Tăng nồng độ triglycerides

Việc phân loại bệnh tuỳ thuộc vào kết quả xét nghiệm máu và nồng độ của các thành phần cholesterol và triglycerides trong máu. 

Nguyên nhân rối loạn mỡ máu

Bệnh rối loạn mỡ máu nguyên phát xảy ra do di truyền

Bệnh rối loạn mỡ máu nguyên phát xảy ra do di truyền


Rối loạn mỡ máu có thể xảy ra nguyên phát, do một trong hai lí do chính:

  • Tăng mỡ máu hỗn hợp gia đình. Bệnh rối loạn mỡ máu di truyền từ đời này qua đời khác. Bạn có thể phát hiện ra bệnh ngay từ độ tuổi thanh thiếu niên hoặc khi chớm 20. Bạn có LDL-C và triglyceride cao, với nguy cơ mắc xơ vữa động mạchnhồi máu cơ tim cao.
  • Tăng mỡ máu do apolipoprotein B. Đây là một loại protein có trong cholesterol-LDL. 

Rối loạn mỡ máu thường xảy đến do chế độ ăn uống không hợp lý. Bệnh nhân cũng có thể bị rối loạn mỡ máu do sử dụng thuốc estrogen hay thuốc trị HIV. Những loại thuốc này làm tăng nồng độ triglyceride trong máu. 
Rối loạn mỡ máu cũng có thể xảy ra thứ phát, do biến chứng của các bệnh nền khác:

  • Tiểu đường
  • Hội chứng thận hư
  • Tăng u-rê máu
  • Suy tuyến giáp
  • Bệnh về gan
  • Nghiện rượu

Ai có nguy cơ cao mắc rối loạn mỡ máu?

Béo phì làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim

Béo phì làm tăng nguy cơ rối loạn mỡ máu


Nếu bạn ở một trong các nhóm đối tượng dưới đây, bạn có nguy cơ mắc rối loạn mỡ máu cao hơn bình thường:

  • Bệnh nhân tiểu đường. Đường huyết cao có thể làm tăng LDL và giảm HDL, đồng thời làm tổn hại niêm mạc mạch máu.
  • Tiền sử gia đình với bệnh tim mạch
  • Tiền sử gia đình vỡ bệnh mỡ máu
  • Người nghiện thuốc lá
  • Người huyết áp cao
  • Người thừa cân, béo phì
  • Ăn uống không cân bằng dinh dưỡng, ăn nhiều chất béo bão hoà từ thực phẩm sẵn
  • Ít tập thể dục

Triệu chứng rối loạn mỡ máu

Huyết áp thấp là một bệnh lý tim mạch nguy hiểm không kém huyết áp cao

Rối loạn mỡ máu gây rối loạn huyết áp, có thể là quá cao hoặc quá thấp

1. Huyết áp bất ổn

Huyết áp bình thường ở người lớn dao động ở mức 120/80 mmHg. Nếu huyết áp thường xuyên thay đổi, quá cao hoặc quá thấp, bạn nên đến tham vấn bác sĩ để được khám và điều trị nếu cần thiết.
Huyết áp bất ổn trong rối loạn mỡ máu còn gây ra nhiều triệu chứng khác:

  • Cơ thể mệt mỏi
  • Choáng váng, nhất là khi đứng lên từ vị trí nằm hoặc ngồi
  • Ăn không tiêu
  • Rối loạn tiêu hoá, tiêu chảy hoặc táo bón xảy ra thường xuyên
  • Ngất xỉu

2. Chân đau, hay tê, hay lạnh

Khi lượng cholesterol trong máu cao, cholesterol sẽ khiến mạch máu tắc nghẽn. Biểu hiện rõ nhất là máu không được đưa từ tim tới chân, khiến cho chân bị đau nhức, sưng tấy, mệt mỏi. Bàn chân thiếu máu và dinh dưỡng nên cũng thường xuyên có cảm giác lạnh. 

Đau thắt ngực là triệu chứng điển hình nhất của nhồi máu cơ tim

Đau tức ngực có thể là một dấu hiệu của rối loạn mỡ máu nặng

3. Đau ngực, tức ngực

Những cơn đau thắt ngực do máu nhiễm mỡ hiếm khi xảy ra, và thường chỉ tồn tại trong thời gian ngắn rồi tự mất đi.
Nếu bạn thấy cảm giác đè nặng, như bị ai đó bóp nghẹt lấy tim trong một thời gian dài và mỗi đợt đau kéo dài từ vài phút tới vài chục phút, bạn nên đến bệnh viện để khám ngay lập tức.

4. Đột quỵ

Khi triglyceride trong máu cao hơn mức an toàn, chúng sẽ kích thích việc hình thành các mảng xơ vữa động mạch. Xơ vữa động mạch cảnh sẽ cản trở việc lưu thông máu lên não, giảm lượng oxy và chất dinh dưỡng lên não, gây chết não và đột quỵ

Chẩn đoán rối loạn mỡ máu

Xét nghiệm công thức máu dễ dàng kiểm tra số lượng hồng cầu và hemoglobin

Xét nghiệm máu là chẩn đoán chuẩn xác nhất đối với rối loạn mỡ máu


Rối loạn mỡ máu thường được chẩn đoán qua xét nghiệm máu. Người trên 20 tuổi nên đi xét nghiệm máu ít nhất 5 năm 1 lần.
Để có kết quả chính xác nhất, bạn chú ý không ăn uống bất cứ thứ gì trong vòng 12 giờ trước khi lấy máu. Chỉ số máu thường được tính bằng mg/ dL hoặc mmol/L. 

1. Chỉ số cholesterol toàn phần

  • <200 mg/dL (5.1 mmol/L) => Lý tưởng. Khoẻ mạnh.
  • 200-239 mg/dL (5.1-6.2 mmol/L) => Tiền tăng cholesterol máu, cần chú ý
  • > 239 mg/dL (6.2 mmol/L) => Bạn đã bị cholesterol máu cao. Bạn dễ bị bệnh động mạch vành cao gấp đôi người bình thường. 

2. Chỉ số HDL-C (cholesterol tốt)

  • < 40mg/dL (1.0 mmol/L) ở nam giới. => Bạn bị rối loạn giảm HDL trong máu. Bạn có nguy cơ bệnh tim mạch cao.
  • < 50 mg/dL (1.3mmol/L) ở nữ giới. => Bạn bị rối loạn giảm HDL trong máu. Bạn có nguy cơ bệnh tim mạch cao.
  • > 60 mg/dL (1.5 mmol/L) => Tốt cho sức khoẻ. 

3. Chỉ số LDL-C (cholesterol xấu)

  • <100 mg/dL (<2.6 mmol/L) => Rất tốt
  • 100-129 mg/dL (2.6-3.3 mmol/L) => Tốt
  • 130-159 mg/dL (3.3-4.1 mmol/L) => Bạn bắt đầu cần phải chú ý tới dinh dưỡng
  • 160 – 189 mg/dL (4.1-4.9 mmol/L) => Rối loạn tăng cholesterol xấu
  • > 189 mg/dL (4.9 mmol/L) => Rối loạn tăng cholesterol xấu nặng. 

4. Chỉ số triglyceride

  • <150 mg/dL (1.7 mmol/L) => Bình thường
  • 150-199 mg/dL (1.7-2.2 mmol/L) => Rối loạn tăng triglyceride nhẹ
  • 200-499 mg/dL (2.2-5.6 mmol/L) => Rối loạn tăng triglyceride.
  • Trên 499 mg/dL (5.6 mmol/L) => Rối loạn tăng triglyceride nặng.

Ảnh hưởng của rối loạn mỡ máu lên sức khoẻ

Xơ vữa động mạch là hiện tượng cholesterol, lipid và một vài chất khác tạo nên mảng vữa gây hẹp động mạch

Mỡ máu tích tụ lâu ngày có thể gây xơ vữa động mạch


Các triệu chứng của chứng rối loạn mỡ máu khá mơ hồ. Nếu bệnh nhân ít đi xét nghiệm máu, họ sẽ khó phát hiện ra bệnh của mình.
Theo thời gian, LDL-C dư thừa sẽ tạo mảng bám trên động mạch, gây xơ vữa động mạch và chặn lưu lượng máu tới các cơ quan. 
Rối loạn mỡ máu có thể gây nên nhiều biến chứng nguy hiểm:
Nhồi máu cơ tim là hiện tượng động mạch vành bị tắc, cơ tim bị hoại tử

Một trong những biến chứng của rối loạn mỡ máu là đau tim, suy tim

  • Bệnh tim mạch vành: xơ vữa động mạch vành gây đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, và đau tim. Về sau, cơ tim của bệnh nhân yếu dần, chết dần, gây suy tim.
  • Đau tim: Khi các mảng mỡ bám vỡ ra, động mạch hình thành các cục máu đông và chặn nguồn oxy tới tim.
  • Đột quỵ: Huyết khối cũng có thể chặn đường động mạch cảnh lên não, gây chết tế bào não và đột quỵ.
  • LDL-C tăng nguy cơ bệnh tiểu đường và các bệnh tim mạch khác
  • LDL-C làm tăng huyết áp
  • Rối loạn mỡ máu cũng có thể gây gan nhiễm mỡ, suy ganung thư gan.
  • Triglyceride trên 11.3mmol/L gây viêm tuỵ. Đây là bệnh nguy hiểm, khó điều trị và nguy cơ tử vong cao. 

Điều trị rối loạn mỡ máu

Thuốc kháng sinh là phương pháp điều trị nội khoa chính

Bạn có thể điều trị rối loạn mỡ máu bằng thuốc


Việc quan trọng nhất trong điều trị rối loạn mỡ máu là việc thay đổi dinh dưỡng và lối sống. Nhưng nếu bạn đã thực hiện nghiêm túc chế độ ăn uống và tập luyện mà vẫn bị mỡ máu nặng, bác sĩ chuyên khoa có thể trị định thuốc để trị bệnh. 
6 loại thuốc thường được sử dụng để giảm cholesterol máu:

  • Statins ngăn chặn hoạt chất mà gan cần để tổng hợp cholesterol. Statins giúp giảm LDL-cholesterol, giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Thuốc thường dùng: atorvastatin (Lipitor®), fluvastatin (Lescol®), lovastatin (Altoprev®), pitavastatin (Livalo®), pravastatin (Pravachol®), rosuvastatin (Crestor®) và simvastatin (Zocor®).
  • Niacin giúp giảm LDL-cholesterol, giảm triglyceride và tăng HDL-cholesterol.
  • Nhựa gắn acid mật (Bile-acid binding resins) thúc đẩy gan sử dụng cholesterol dư thừa để tạo thêm acid mật, giúp giảm LDL-cholesterol trong máu. Thuốc thường dùng: cholestyramine (Prevalite®), colesevelam (Welchol®), và colestipol (Colestid®).
  • Các dẫn xuất của acid fibric (fibrates) giúp giảm triglyceride.
  • Chất ức chế hấp thu cholesterol. Thuốc ezetimibe (Zetia®) hạn chế sự hấp thu cholesterol bởi ruột non nên làm giảm lượng cholesterol trong máu. Thuốc này có thể kết hợp cùng các thuốc statins.
  • Thuốc dạng tiêm là dạng thuốc điều trị rối loạn mỡ máu mới nhất. Nó giúp gan hấp thụ nhiều LDL-cholesterol hơn, giảm lượng LDL-C lưu thông trong máu. Thuốc được chỉ định cho bệnh nhân bị rối loạn tăng LDL-C di truyền cấp độ nặng, bệnh nhân có tiền sử bệnh mạch vành, bệnh nhân không phản ứng với statin hoặc các thuốc hạ cholesterol khác. Thuốc thường dùng: Alirocumab (Praluent®) và evolocumab (Repatha®).

Bạn chú ý hỏi kỹ bác sĩ về thời gian sử dụng thuốc, liều lượng và phản ứng phụ

Bạn chú ý hỏi kỹ bác sĩ về thời gian sử dụng thuốc, liều lượng và phản ứng phụ


Khi sử dụng thuốc rối loạn mỡ máu, bạn nên hỏi kĩ bác sĩ về thời gian sử dụng thuốc cũng như tác dụng phụ của thuốc:

  • Bệnh nhân suy thận hoặc có bệnh gan mật mãn tính cần phối hợp việc điều trị bệnh gốc với việc điều trị rối loạn mỡ máu.
  • Bệnh nhân suy tuyến giáp cần sử dụng hormones giáp trạng trong lúc điều trị rối loạn mỡ máu.
  • Bệnh nhân tiểu đường nên ưu tiên việc thay đổi lối sống lên trên việc uống thuốc, nhưng họ có thể phối hợp điều trị với thuốc statin và fibrate để điều hoà mỡ máu nếu được bác sĩ khuyên dùng. 

Tuy thuốc có thể điều trị rối loạn mỡ máu, hầu hết nguyên nhân gây bệnh là do chế độ ăn không hợp lý và thói quen sống ì ạch, ít vận động. Sau khi thuốc đã điều chỉnh mỡ máu về mức ổn định, bạn nên thay đổi dinh dưỡng và thói quen sống để bảo vệ cơ thể khỏi việc bị rối loạn mỡ máu trở lại. 

Cách chăm sóc và bảo vệ cơ thể của bạn khỏi rối loạn mỡ máu

Chế độ dinh dưỡng

Hãy ăn nhiều rau quả chứa chất chống oxi hoá

Bạn nên ăn nhiều rau củ quả tươi, ăn ít chất béo bão hoà

a. Tăng cường thực phẩm với hàm lượng cholesterol thấp

Bạn nên hạn chế ăn đồ ăn nhiều cholesterol như phù tạng động vật (não, bầu dục, gan), hay trứng. Không nên ăn nhiều hơn 2 quả trứng mỗi ngày do lòng đỏ trứng rất nhiều cholesterol. 

b. Hạn chế thịt đỏ

Hạn chế ăn thịt đỏ, do thịt đỏ có hàm lượng cholesterol cao. Bệnh nhân mỡ máu nên thay thế thịt đỏ bằng thịt trắng như ức gà hay cá

c. Tăng cường chất xơ và vitamin

Chất xơ giúp loại bỏ một phần lượng chất béo và cholesterol hấp thụ vào cơ thể. Bạn nên ăn nhiều hoa quả và rau củ để tăng chất xơ.

Các loại hạt và cá là nguồn giàu chất béo không no (không bão hoà)

Các loại hạt và cá là nguồn giàu chất béo không no (không bão hoà)

d. Hạn chế chất béo bão hoà, tăng cường chất béo không bão hoà

Chất béo bão hoà còn được gọi là chất béo no. Chất béo không bão hoà là chất béo chưa no, có nhiều nối đôi.
Chất béo no làm tăng lượng cholesterol trong máu và tăng nguy cơ bệnh tim mạch. Bạn nên hạn chế ăn các thực phẩm như  mỡ thực vật, sữa, bơ, phô mai, dầu dừa, dầu cọ, đồ ăn chiên rán, bánh quy, bánh ngọt.
Bạn nên tăng cường ăn các thực phẩm tốt như dầu hướng dương, sữa đậu nành, cá, rau, củ, quả, lúa mạch, yến mạch, đậu, hạt các loại

e. Hạn chế ăn muộn

Tối là thời điểm nâng lượng tiêu hao ít nhất trong ngày. Việc ăn tối muộn khiến hàm lượng cholesterol từ thức ăn không kịp tiêu hoá, đọng lại trong máu. Ngoài ra, ăn tối muộn cũng khiến bạn dễ thừa cân, béo phì. Dần dà, bạn dễ bị xơ vữa động mạch và các bệnh tim mạch khác. 

f. Hạn chế uống rượu, thuốc lá

Rượu bia làm tăng huyết áp và tăng nguy cơ mỡ máu cũng như các bệnh tim mạch như xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim. Thuốc lá cũng chứa nhiều hoạt chất thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và tăng mỡ máu. 

Hoạt động thể dục thể thao

Hoạt động mạnh khiến tim đập nhanh hơn và mạnh hơn

Tập thể dục có thể giúp bạn giảm nguy cơ mỡ máu


Ngoại trừ một số ít trường hợp rối loạn mỡ máu xảy ra do di truyền, hầu hết các ca bệnh xảy ra do béo phì, ít vận động. 
Bạn nên dành ra ít nhất nửa tiếng mỗi ngày cho việc đi bộ, chạy, hoặc tập các môn thể dục thể thao khác. Người cao tuổi được khuyên nên đi bộ chậm mỗi chiều.
Ngoài việc tập thể dục, bạn cũng nên đảm bảo giấc ngủ tối thiểu từ 6-7 tiếng mỗi ngày.

Lời kết

Hiện nay, do lối sống và chế độ ăn nhiều đồ nhiều ăn, chế biến sẵn, tình trạng rối loạn mỡ máu ngày càng gia tăng ở mọi độ tuổi. 
Với những thông tin trên, chiase24.com tin rằng bạn đã nắm được những thông tin cần biết về dấu hiệu, chẩn đoán, và điều trị bệnh rối loạn mỡ máu. Bạn nên chú ý sinh hoạt điều độ, thay đổi lối sống để giữ nồng độ mỡ trong máu hợp lí.
[spoiler title = “Tham Khảo” ]

  1. https://www.vinmec.com/vi/tin-tuc/thong-tin-suc-khoe/thuc-pham-tot-cho-nguoi-bi-roi-loan-mo-mau/?location=all
  2. https://www.vinmec.com/vi/tin-tuc/thong-tin-suc-khoe/dieu-tri-mo-mau-cao-nhung-dieu-can-biet/?link_type=related_posts&location=all
  3. https://pacificcross.com.vn/vi/content_page/64-hellobacsi/3178-roi-loan-mo-mau.html

[/spoiler]

5/5 - (1 bình chọn)
Củ sen: Đặc điểm, giá trị dinh dưỡng, tác dụng và cách chế biến hiệu quả
Lá sen: Đặc điểm, giá trị dinh dưỡng, tác dụng và cách sử dụng hiệu quả

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *