Home » Sức khỏe » Dược liệu » Dây thìa canh: Nguồn gốc, đặc điểm, tác dụng và lưu ý khi sử dụng

Dây thìa canh: Nguồn gốc, đặc điểm, tác dụng và lưu ý khi sử dụng

Dây thìa canh

Dây thìa canh là một loại cây dây leo thường được trồng ở các tỉnh miền Bắc nước ta. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra tác dụng tuyệt vời của thìa canh trong việc hỗ trợ điều trị một số bệnh, đặc biệt là bệnh tiểu đường. chiase24.com sẽ cung cấp thông tin chi tiết về nguồn gốc, đặc điểm, công dụng và một số lưu ý khi sử dụng dây thìa canh.

Khái quát về dây thìa canh

1. Dây thìa canh là gì?

Dây thìa canh thuộc loại cây thân leo, có tên khoa học là Gymnema sylvestre. Khi chín, quả của dây thìa canh rụng xuống và tách làm đôi giống như 2 chiếc thìa nên được gọi là thìa canh. Dân gian còn gọi thìa canh là dây muôi hay lõa ti rừng. Trong tiếng Ấn Độ, người ta gọi dây thìa canh là चम्मच तार.

Dây thìa canh
Dây thìa canh là dạng thân leo, đặc điểm quả khi chín giống như chiếc thìa

Dây thìa canh mọc tự nhiên và được trồng nhân tạo ở miền Bắc Việt Nam. Sau khi thu hái và sấy khô, dây thìa canh được dùng như một vị thuốc chữa khá nhiều bệnh trong đông y.

2. Nguồn gốc, xuất xứ của dây thìa canh

Dây thìa canh được tìm thấy  đầu tiên ở Ấn Độ. Người ta đã phát hiện và biết sử dụng dược liệu thìa canh từ hơn 2000 năm trước. Thời đó, dây thìa canh được sử dụng chủ yếu để chữa bệnh tiểu đường mà sử sách Ấn ghi lại là bệnh “nước tiểu ngọt như mật”. 

Dược liệu thìa canh phát triển tốt nhất với khí hậu của vùng Trung Nam Ấn Độ. Về sau, dây thìa canh được nhân giống phổ biến ở rất nhiều nước khác. Đặc biệt là khu vực Châu Á.

3. Nơi phân bố chủ yếu

Dây thìa canh phân bố chủ yếu ở Ấn Độ. Đây cũng là nơi đầu tiên tìm ra thảo dược thìa canh. Ngoài ra, một số quốc gia châu Á như Trung Quốc, Indonesia cũng ghi nhận sự hình thành tự nhiên của dây thìa canh. Ở Việt Nam, cách đây khoảng 15 năm, con người mới biết đến dây thìa canh và bắt đầu trồng cũng như sử dụng. 

Dây thìa canh
Dây thìa canh ở Việt Nam phân bố chủ yếu ở các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa

Người đi đầu phát hiện và nghiên cứu dây thìa canh ở nước ta là Tiến sĩ Trần Văn Ơn (Đại học Dược Hà Nội). Ngoài những vùng có dây thìa canh mọc tự nhiên như Hải Phòng, Ninh Bình, Thanh Hóa,… thì 2 tỉnh Thái Nguyên và Nam Định được người dân trồng rất nhiều.

4. Đặc điểm của dây thìa canh

Thân dạng dây leo dài khoảng 5 – 10m. Thân có nhựa màu trắng. Lá cây màu xanh sáng, bóng mượt, trơn và nhọn ở phía đuôi. Cuống lá dài khoảng 1cm. Từ nách lá phát triển ra các hoa nhỏ thành từng chùm. Hoa 5 cánh màu trắng. Khi kết thành quả, quả trưởng thành dài khoảng 5cm, có lông, hạt dẹp.

5. Cách thu hái dây thìa canh

Toàn bộ dây thìa canh có thể dùng làm vị thuốc trong y học phương Đông. Dây thìa canh có thể được thu hoạch vào bất kỳ thời điểm nào trong năm. Một lần trồng cây cho tuổi thọ lên tới 10 năm. Mỗi lần thu hoạch cách nhau khoảng 6 – 8 tháng. Người ta dùng dao, liềm hoặc kéo sắt để cắt các dây. Sau đó, băm nhỏ thành đoạn. 

6. Cách bảo quản dây thìa canh

Có thể dùng cây tươi sắc lấy nước uống rất tốt cho sức khỏe. Cây tươi bảo quản cẩn thận trong ngăn mát tủ lạnh có thể dùng được 10 ngày. Tuy nhiên, để bảo quản được lâu, cây tươi thường được phơi khô hoặc sấy lạnh. 

Dây thìa canh
Dây thìa canh có thể dùng tươi hoặc sấy khô tùy ý muốn

Với công nghệ hiện đại như ngày nay, người ta thường chọn cách 2 vì sấy được số lượng lớn, giữ nguyên được các chất, không phụ thuộc vào thời tiết và thành quả không dễ ẩm mốc.

Thành phần hóa học của dây thìa canh

Dây thìa canh sở hữu bảng thành phần hóa học đa dạng, bao gồm:

  • Gymnema Sylvestre kiềm hóa ở lần thứ 4 (GS4): Đây là một chất hóa học có tác dụng kích thích tuyến tụy hoạt động để tăng sản xuất insulin. GS4 cũng làm giảm khả năng hấp thu đường ở ruột.
  • Peptide Gumarin: Đây là chất làm lưỡi mất đi cảm nhận vị ngọt và đắng nhờ kích thích vùng dưới đồi. Tuy nhiên, chất Peptide Gumarin chỉ tồn tại ở cây tươi.
  • Anthraquinone: Kích thích ruột hoạt động, giảm đau, kháng viêm.
  • Hentriacontane: Có tác dụng tốt trong việc chống viêm.
  • α và β- chlorophylls: Một chất giúp cây hấp thụ ánh sáng.
  • Phytin: Có nhiều trong hạt của dây thìa canh, có khả năng chống oxy hóa.
  • Axit tartaric: Là một loại axit hữu cơ thường dùng để tạo nên hương vị trong sản xuất thuốc tây.
  • Axit fomic: Là chất trung gian trong tổng hợp hóa học.
  • Axit butyric: Là một loại axit béo có tác dụng giảm cân.

Và một số thành phần hóa học khác với hàm lượng thấp.

Tác dụng của dây thìa canh

1. Dây thìa canh hỗ trợ tốt trong điều trị bệnh tiểu đường

Sở dĩ dây thìa canh được coi là dược liệu vàng trong điều trị bệnh tiểu đường bởi trong dây thìa canh sở hữu lượng Axit Gymnemic dồi dào. Hoạt chất Axit Gymnemic có khả năng kích thích tuyến tụy sản xuất insulin một cách tự nhiên. Mà insulin lại đóng vai trò quan trọng trong điều hòa lượng đường tự nhiên của cơ thể. Chính vì vậy, dây thìa canh có tác dụng tuyệt vời với những bệnh nhân tiểu đường.

Dây thìa canh
Bệnh tiểu đường nhanh chóng thuyên giảm nếu như sử dụng dây thìa canh điều trị

Thực tế từ hơn 2000 năm trước, người dân Ấn Độ đã biết dùng tới dây thìa canh để trị bệnh tiểu đường. Sau này, khi khoa học phát triển, các nhà khoa học đã chứng minh được tác dụng tuyệt vời của dây thìa canh trong điều trị tiểu đường là nhờ lượng GS4 có trong dây thìa canh.

2. Dây thìa canh có tác dụng giảm cân, chống béo phì

Lợi ích giảm cân, chống béo phì nhờ vào lượng Axit Butyric có trong dây thìa canh. Đây là một axit béo có tác dụng ngăn ngừa hội chứng chuyển hóa đồng thời làm giảm cảm giác thèm ăn. Vì thế, cách giảm cân bằng dây thìa canh được nhiều người áp dụng cho tới tận ngày nay.

Trong nghiên cứu của các nhà khoa học Ấn Độ vào năm 2007 đã chứng minh, những con chuột béo phì được cho uống nước sắc dây thìa canh đã giảm 10% trọng lượng sau một tháng. Cách giảm cân an toàn này được chị em phụ nữ vô cùng yêu thích.

3. Dây thìa canh có tác dụng giảm mỡ máu

Các nhà khoa học đã thí nghiệm trên những chú chuột được cho uống dịch ép từ dây thìa canh. Kết quả là trong cơ thể chuột đã giảm lượng cholesterol và chất béo trung tính. 

Dây thìa canh
Máu nhiễm mỡ rất nguy hiểm, dây thìa canh có thể khắc phục hiệu quả

Sau đó, các nhà khoa học cũng phân tích và chỉ ra rằng tác dụng giảm mỡ máu là nhờ vào hàm lượng GS4 cao có trong dây thìa canh. Do đó, người bệnh có biểu hiện máu nhiễm mỡ nên dùng dây thìa canh thường xuyên. Bên cạnh đó, dùng dây thìa canh còn giúp người có chứng mất ngủ cải thiện sức khỏe của mình.

4. Tác dụng điều trị huyết áp cao

Huyết áp cao là tình trạng thường gặp ở những bệnh nhân bị tiểu đườngbéo phì. Sử dụng dây thìa canh đúng liều lượng và đều đặn hàng ngày giúp hỗ trợ tốt trong điều trị tiểu đường cũng như giảm cân. Từ đó, giúp khống chế được tình trạng cao huyết áp.

5. Tác dụng ổn định nhịp tim từ dây thìa canh

Ở những bệnh nhân tiểu đường hay béo phì, khi huyết áp tăng cao kéo theo nhịp tim tăng. Nhịp tim tăng quá cao và đột ngột có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm nếu không kịp thời can thiệp. 

Nhờ có khả năng điều hòa lượng đường ở trạng thái tự nhiên mà dây thìa canh giúp các bệnh nhân bị tiểu đường luôn có huyết áp ở trạng thái cân bằng. Nhờ vậy, nhịp tim cũng được giữ ở mức ổn định.

6. Dây thìa canh làm mất đi cảm giác ngọt, đắng

Vị giác của con người dễ dàng nhận biết cảm giác ngọt và đắng. Chỉ có thành phần trong dây thìa canh tươi mới làm mất đi cảm giác đó. Nhờ chất Peptide Gumarin kích thích vào vùng dưới đồi nên lưỡi mất đi khả năng cảm nhận vị đắng và ngọt. 

Tuy nhiên, những mùi vị khác lại không hề bị ảnh hưởng. Hiện tượng này chỉ kéo dài khoảng 2 – 3 giờ do trong huyết tương có chất kháng Peptide Gumarin.

7. Dây thìa canh có tác dụng điều trị vết thương do rắn cắn

Thìa canh làm dịu vết thương do rắn cắn nhờ hoạt động kháng viêm của một số chất như Anthraquinone và Hentriacontane có trong rễ cây. Người xưa thường đi rừng gặp nhiều loại rắn có nọc độc. 

Dây thìa canh
Khi bị rắn cắn dùng dây thìa canh có thể loại bỏ đi độc tố hiệu quả

Trong môi trường tự nhiên, thường phải nặn chất độc ra và đắp những loại cây rừng có săn như dây thìa canh. Đây là cách xử lý tiện lợi và nhanh chóng. Dùng dây thìa canh chữa rắn cắn an toàn nhưng cần đưa đến cơ sở Y tế để đảm bảo nọc độc đã được loại bỏ hoàn toàn.

8. Dây thìa canh giúp tiêu hóa được dễ dàng hơn

Một số lượng axit béo có trong dây thìa canh vừa giúp kích thích tiêu hóa sau bữa ăn, vừa cải thiện được khả năng hấp thụ các chất dinh dưỡng có trong thức ăn. Uống trà dây thìa canh đều đặn hàng ngày sẽ giúp người dùng ăn ngon miệng và có một hệ tiêu hóa khỏe mạnh.

9. Dây thìa canh hỗ trợ điều trị tình trạng đau nhức xương khớp

Các chứng bệnh về xương khớp khiến cho người bệnh cảm thấy vô cùng khó chịu. Ảnh hưởng rất lớn tới sinh hoạt cũng như sức khỏe mọi người.

Dây thìa canh
Dây thìa canh bảo vệ sức khỏe xương khớp hiệu quả

Dây thìa canh có chứa một số chất kháng viêm nên có khả năng hỗ trợ điều trị một số bệnh liên quan đến đau nhức xương khớp như viêm khớp, viêm đa khớp,… Phương pháp sử dụng thảo dược thìa canh vừa hiệu quả, vừa tiết kiệm chi phí lại không gây tác dụng phụ.

Một số bài thuốc từ dây thìa canh

1. Bài thuốc trị tiểu đường từ dây thìa canh

Dây thìa canh tươi hái về rửa sạch. Cho 100 gam dây thìa canh tươi hoặc khô đều được vào siêu nhỏ. Chế khoảng 1 lít nước lọc. Đun sôi, sau đó giảm lửa để sôi âm ỉ khoảng 10 – 15 phút cho kĩ. 

Rót ra cốc và uống khi nước thuốc còn ấm. Dùng đều đặn hàng ngày sau bữa ăn giúp ổn định đường huyết. Lưu ý sau bữa ăn là khoảng thời gian tốt nhất để uống. Không sử dụng khi đói.

2. Bài thuốc giảm cân, chống béo phì từ dây thìa canh

Thìa canh tươi sau khi thu hái về rửa 2 – 3 lần với nước sạch. Sau đó, cho 200 gam thìa canh tươi vào 500ml nước đun đến khi sôi. Rót ra để nguội tự nhiên, chia thành nhiều lần uống trong ngày. 

Người dùng có thể uống thay nước lọc hàng ngày. Nếu không lấy được cây tươi hàng ngày, có thể dùng cây khô thay thế đều đem lại hiệu quả tương tự.

3. Bài thuốc hỗ trợ chữa bệnh đau xương khớp

Kết hợp 2 phương pháp trong uống ngoài đắp. Đun 200 gam dây thìa canh tươi với nửa lít nước lọc uống trong ngày. Giã hoặc xay lá nhỏ và đắp lên chỗ bị đau. Lưu ý không đắp lên vết thương hở. 

Dây thìa canh
Chữa bệnh đau xương khớp bằng dây thìa canh cần kiên trì

Dùng khi không phải di chuyển, tốt nhất là đắp vào ban đêm. Có thể sắc lá khô thay cho lá tươi. 100 gam lá khô tương đương 200 gam lá tươi.

4. Bài thuốc chữa vết thương do rắn cắn

Để trị vết thương do rắn cắn phải dùng rễ của dây thìa canh mới có tác dụng. Rễ dây thìa canh giã nhỏ hoặc xay bằng máy xay sinh tố. Trường hợp khẩn cấp không có cối giã có thể dùng răng nhai nhỏ. 

Nặn bóp hết nọc độc và rửa sạch. Sau đó, đắp hỗn hợp đã giã lên vết thương. Sau 4 – 6 giờ bỏ bã cũ và thay mới. Dùng đến khi vết thương lành hẳn thì dừng lại.

5. Bài thuốc trị chứng đầy hơi, khó tiêu từ dây thìa canh

Thìa canh sau khi thu hoạch về rửa sạch với nước. Đun theo tỷ lệ 200 gam thìa canh tươi đun với 500ml nước lọc. Có thể lấy 50 gam thìa canh khô hãm với 200ml nước như uống trà.  Có thể thêm một thìa mật ong nguyên chất nhỏ để tăng hương vị và dễ uống hơn.

Uống ngay khi có cảm giác đầy bụng, ăn không tiêu. Khi các triệu chứng đã thuyên giảm, giảm dần liều dùng. Dùng đều đặn hàng ngày để có một hệ tiêu hóa khỏe mạnh.

6. Bài thuốc hạ huyết áp từ dây thìa canh

Nên dùng cây khô sẽ tiện lợi hơn. Dự trữ thìa canh khô ở trong nhà, khi huyết áp tăng đột ngột có thể lấy ra dùng luôn. Hãm 50 gam lá khô với 200ml nước sôi để ngấm rồi dùng ngay khi huyết áp tăng. 

Dây thìa canh
Huyết áp tăng cao nên dùng dây thìa canh để ổn định

Dùng đều đặn hàng ngày giúp ổn định huyết áp. Trường hợp dùng hàng ngày có thể dùng cây tươi đều mang lại hiệu quả như nhau.

7. Bài thuốc giảm mỡ máu từ dây thìa canh

Uống hàng ngày như uống trà. Dùng 1 – 2 vốc nắm tay (khoảng 50 gam) dây thìa canh khô hãm với 200ml nước sôi uống hàng ngày. Khi hết nước có thể đổ thêm từ 2 – 3 lần. Nhạt quá thì thay ấm mới. 

Mỗi ngày nên thay ấm khác. Nếu phải đi xa nên dùng bình giữ nhiệt vì uống ấm sẽ tốt hơn. Không nên uống khi bụng quá đói.

Lưu ý khi sử dụng dây thìa canh

Mặc dù sở hữu nhiều công dụng và ít khi gây ra tác dụng phụ, nhưng người dùng vẫn nên lưu ý những điều sau:

Dây thìa canh
Sử dụng dây thìa canh cần chú ý tới liều lượng
  • Chưa có nghiên cứu chứng minh tác dụng phụ của dây thìa canh trên phụ nữ mang thai và nuôi con nhỏ. Vì thế, người dùng nên hỏi ý kiến dược sĩ, bác sĩ hoặc người có chuyên môn trước khi sử dụng.
  • Thận trọng với các phản ứng khi dùng chung với các loại thuốc Đông và Tây y khác.
  • Thận trọng nếu có tiền sử dị ứng với thảo mộc.
  • Không nên lạm dụng dùng quá liều, tuyệt đối tuân theo liều lượng mà bác sĩ Đông y đã chỉ định.
  • Không dùng cho người dưới 16 tuổi.
  • Những người đang gặp tình trạng đi ngoài phân lỏng không nên sử dụng vì dây thìa canh có tính nhuận tràng sẽ làm tình trạng phân lỏng nặng thêm.
  • Ngưng sử dụng khi gặp các dấu hiệu như mẩn đỏ, mờ mắt, chóng mặt, ngứa, nổi mề đay

Dây thìa canh là một loài cây phổ biến ở Việt Nam. Với những tác dụng đã được khoa học chứng minh, dây thìa canh được công nhận là một thảo dược tự nhiên quý. Hơn nữa, thìa canh cũng được ưa chuộng vì ít gây ra tác dụng phụ. Tuy nhiên, vẫn cần tham khảo kỹ lưu ý khi sử dụng để đem lại hiệu quả tốt nhất.

5/5 - (237 bình chọn)

About

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

error: Alert: Content is protected !!