Home » Sức khỏe » Dược liệu » Chanh – Quả chanh: Nguồn gốc, tác dụng, cách sử dụng hiệu quả

Chanh – Quả chanh: Nguồn gốc, tác dụng, cách sử dụng hiệu quả

Quả chanh

Quả chanh là một loại trái cây thuộc họ Rutaceae, có vị chua, phần vỏ chứa tinh dầu. Chanh cũng là loại nguyên liệu tốt trong một số bài thuốc Đông y chăm sóc sức khỏe. Cây chanh được trồng ở khắp mọi nơi trên toàn quốc, cho năng suất rất cao. Hãy cùng chiase24.com tìm hiểu kỹ hơn về đặc điểm, công năng cũng như cách sử dụng của quả chanh trong nội dung bài viết dưới đây.

Mục lục bài viết

Giới thiệu tổng quan về quả chanh

1. Quả chanh là gì?

Chanh là một loại quả, thuộc loài thực vật thuộc chi cam chanh, thân nhỏ. Quả chanh có màu xanh, khi chín chuyển sang màu vàng. Chanh là loại quả có múi, vị chua, loại trái cây này được sử dụng vào trong chế biến thực phẩm, trong những bài thuốc Đông y hoặc để làm đẹp.

Quả chanh
Quả chanh mọc trên cây thân nhỏ, lâu năm, cho quả tròn, mọng nước

Chanh có tên gọi khoa học là Citrus aurantifolia, thuộc họ Rutaceae. Ở Việt Nam, người ta còn gọi quả chanh với những cái tên khác như: Chanh ta, tiếng Thái gọi là Má điêu, tiếng Tày gọi là Mác cheng, tiếng Dao là Piều sui,….

2. Đặc điểm của quả chanh

Quả chanh được mọc ở trên cây chanh, có tầm vóc trung bình hoặc nhỏ. Cây chanh có nhiều nhánh và có gai dài khoảng 35mm. Khi ra búp non, chúng có màu đỏ, lá chanh hình trứng dẹt và dài độ dài từ 5,5cm cho tới 11cm, còn chiều rộng từ 3,5cm đến 6cm. Hoa chanh màu trắng hơi pha lẫn một chút màu tím nhạt hoặc màu đỏ tím. Hoa mọc thành từng chùm. 

Hình ảnh quả chanh cắt đôi
Hình ảnh quả chanh cắt đôi

Quả chanh có kích thước nhỏ, vỏ mỏng, hơi sần sùi. Những mụn tinh dầu ở trên vỏ chanh có thể bị phá vỡ và bắn ra ngoài nếu như chịu sức ép. Trong mỗi quả chanh chia thành nhiều múi, thông thường có từ 10 cho tới 12 múi. Và mỗi múi này lại chứa một số hạt có vị đắng. Trong mỗi múi chanh có rất nhiều tép nhỏ, những tép này mọng nước và có vị chua.

3. Nguồn gốc của quả chanh

Những quả chanh ta có nguồn gốc bắt nguồn từ khu vực Đông Nam Á. Sau một thời gian thì cây chanh xuất hiện ở khu vực Trung Đông rồi đến Bắc Mỹ. Dần dần, giống chanh theo những người buôn bán Tây Ban Nha, xuất hiện thêm ở khu vực Tây Ấn Độ, trong đó có cả chuỗi đảo Florida. Cây chanh từ vùng biển Caribe nhanh chóng được lan giống ra các khu vực cận nhiệt đới ở Bắc Mĩ.

4. Nơi phân bố, cách thu hái quả chanh

Chanh được trồng ở khắp mọi nơi trên toàn quốc, khả năng thích nghi cao với nhiều điều kiện môi trường. Do đó, dù ở miền Bắc, miền Trung hay Miền Nam chúng ta cũng dễ dàng tìm mua được những quả chanh tươi. Hầu hết chanh đều được người dân trồng và chăm sóc, rất ít cây chanh mọc tự do mà cho được năng suất quả tốt như khi trồng ở vườn.

Quả chanh
Quả chanh được phân bố ở khắp mọi nơi trên cả nước

Quả chanh được thu hái sau 5 cho tới 6 tháng kể từ thời điểm nở hoa. Người làm vườn cắt lấy quả chanh và giữ lại phần thân cây, không cần trồng lại cây mới. Năm sau, cây chanh này sẽ tiếp tục ra hoa và kết trái bình thường. Quả chanh sau khi thu hoạch không nhất thiết phải bảo quản trong tủ lạnh. Thời gian quả chanh giữ được hình thức tươi mới lên tới vài tuần ở điều kiện thời tiết bình thường.

5. Quả chanh có bao nhiêu loại?

Thực tế, quả hanh có rất nhiều giống khác nhau. Mỗi loại có một đặc điểm, ứng dụng khác nhau. Loại chanh chúng ta thường sử dụng nhất là chanh ta, tuy nhiên, ngoài chanh ta ra thì còn có một số giống khác nhau như:

  • Chanh Tây: Loại chanh này có hình bầu dục, kích thước khá lớn, vỏ màu vàng rất đẹp. Ứng dụng của chanh Tây khá rộng rãi, đặc biệt là trong chế biến đồ ăn, nước uống.
  • Chanh không hạt: Quả chanh này cũng rất phổ biến ở Việt Nam, được bán nhiều nhất ở những siêu thị lớn. Đúng với tên gọi, loại chanh này không có hạt, vỏ mỏng màu xanh, bề mặt vỏ hơi nhẵn và múi chanh cực kỳ mọng nước.
  • Chanh giấy: Đặc điểm dễ nhận biết nhất của chanh giấy đó là mùi vị khá nồng. Giá bán của chanh giấy cao hơn so với chanh không hạt từ 1,5 cho đến 2 lần. Quả chanh giấy nhỏ, vụ chua sắc.
  • Chanh núm: Loại chanh này không phải là loại chanh thuần Việt. Phần vỏ chanh hơi dày, quả không tròn như các giống chanh khác mà hơi dài, nhọn ở phần cuối của quả.
  • Chanh đào: Chanh đào nhìn sơ qua khá giống với một số loại cam vì có vỏ mỏng và nhẵn bóng. Phần vỏ của chanh đào này không xanh sẫm mà có màu ngả vàng. Lõi chanh thì màu hồng đào rất đẹp mắt.
  • Chanh Thái: Người ta còn gọi loại chanh này với các tên khác là chanh chúc. Vỏ chanh sần sùi, dày và múi nhỏ. Chanh Thái được sử dụng nhiều nhất khi chế biến các món ăn Thái Lan.
  • Chanh ta: Đây là giống chanh phổ biến nhất, quả hình cầu, mùi dễ chịu, vị chua, hạt đắng.

Thành phần hóa học có trong mỗi quả chanh

Quả chanh bao gồm các thành phần hóa học phong phú. Từng bộ phận trong quả chanh đều có cấu tạo thành phần hóa học riêng biệt. 

Quả chanh
Quả chanh có tới 89% là nước và một lượng Vitamin C lớn
  • Lớp vỏ quả chanh: Lớp vỏ xanh bên ngoài chứa một lượng tinh dầu lớn. Cứ khoảng 3.000 cho tới 6.000 quả chanh tươi sẽ cho 1 lít tinh dầu theo kiểu chắt lọc tự nhiên, tức là vắt tươi. Toàn bộ phần vỏ trắng hay được gọi là cùi chanh chứa thành phần pectin.
  • Tinh dầu chanh có mùi thơm, màu vàng nhạt và tồn tại ở dạng chất lỏng. Khi phần tinh dầu này dây ra tay, chúng ta sẽ cảm thấy hơi nhầy và bóng. Trong tinh dầu chanh có tới 90 đến 95% là hợp chất tecpen. Mùi thơm đến từ cách thành phần xitrala và một ít xitronelala.
  • Múi chanh có các chất dinh dưỡng như: Nước (Chiếm tới 89%), chất xơ, một lượng đường và Protein nhỏ. Các loại vitamin vô cùng phong phú: Vitamin C, D, E, K, A, B1,B2, B5. 
  • Các khoáng chất không thể bỏ qua trong quả chanh bao gồm: Canxi, sắt, Magie, Kali, Kẽm, Selen, Mangan, Natri.
  • Các hợp chất thực vật: axit citric, Hesperidin, Diosmin, Eriocitrin, D-Limonene.

Bật mí một số tác dụng của chanh đối với con người

Quả chanh được ứng dụng trong rất nhiều lĩnh vực đời sống. Vị chua của chanh là thứ gia vị hoàn hảo để chế biến món ăn ngon. Những thành phần dược chất có trong quả chanh tạo thành nhiều bài thuốc Đông y hữu hiệu. Cùng với đó là hàng loạt tác dụng của quả chanh mà không phải ai cũng nắm bắt được hết.

1. Tác dụng của chanh trong việc chế biến món ăn

Mùi thơm, vị chua của chanh giống như một thứ gia vị để làm cho các món ăn trở nên trọn vẹn hương vị hơn. Người ta dùng chanh tươi để pha nước chấm, làm những món nộm, gỏi, khử tanh từ cá, tôm. Hoặc cũng có thể dùng chanh tươi cắt lát, trang trí món ăn. Có thể kể đến một số tác dụng cụ thể: Ngừa thâm cho một số loại rau củ như khoai tây, táo,…Giữ màu xanh cho các món rau luộc, làm cho trứng luộc dễ bóc vỏ hơn….

Quả chanh
Nước chanh tươi có khả ăng giải nhiệt rất tốt

Nước chanh có nhiều vitamin C, tốt cho làn da, cho sức khỏe nên pha chanh đường để uống, sinh tố chanh tươi đều là loại đồ uống được yêu thích.

2. 8 Tác dụng của chanh đối với sức khỏe

Cùng hàng loạt thành phần hóa học có trong quả chanh, loại trái cây này còn được coi là dược liệu cho Đông y, đặc biệt là phần vỏ và cùi chanh.

Tác dụng 1. Chanh có tác dụng giảm chứng khó tiêu và táo bón

Từ xưa đến nay, chanh vẫn được sử dụng như một loại kháng sinh tự nhiên. Chanh giúp kháng khuẩn vô cùng hiệu quả, tiêu diệt đi vi khuẩn gây hại và tạo điều kiện cho lợi khuẩn phát triển. Đây cũng là lý do mà người bị khó tiêu, táo bón dùng chanh để khắc phục tình trạng bệnh lý. Dịch axit trong dạ dày tiết ra nhiều hơn mỗi khi chúng ta nhâm nhi một miếng chanh nhỏ. Hỗ trợ làm mềm và tiêu hóa thức ăn nhanh hơn.

Tác dụng 2. Chanh tươi trị hôi miệng, ê buốt chân răng

Hôi miệng là tình trạng các vi khuẩn ký sinh ở vùng khoang miệng, nhất là khu vực khó chạm tới để làm sạch. Người bị hôi miệng cảm thấy tự ti, ngại ngùng khi tiếp xúc với người khác. Lượng vitamin C cùng tính sát khuẩn trong chanh tươi là cách hữu hiệu để chúng ta giảm đi chứng hôi miệng. Đồng thời, với người bị viêm nướu răng, dùng chanh tươi đúng cách cũng giúp cải thiện hiện tượng ê buốt, chảy máu chân răng rõ ràng.

Tác dụng 3. Tác dụng giải độc gan của quả chanh

Gan là bộ phận như màng lọc, loại bỏ đi các độc tố không cho hấp thụ vào cơ thể. Thói quen sinh hoạt xấu càng khiến gan phải làm việc quá sức, tích tụ chất độc.

Quả chanh
Sử dụng chanh để giúp gan đào thải độc tố tốt hơn

Theo như các giải pháp Đông y, vị chua của chanh có tác dụng tạo tín hiệu cho hệ thần kinh. Giúp cơ thể tạo ra nội tiết để đào thảo độc tố trong cơ thể, làm sạch gan, thận. Chanh hỗ trợ đào thải chất tích lũy, giải phóng đi lượng nước thừa. Thải độc gan với nước chanh nhằm nâng cao sức đề kháng, ngăn chặn những bệnh lý như viêm gan, ung thư gan.

Tác dụng 4. Chanh tươi có tác dụng tốt với bệnh nhân cao huyết áp

Như đã nói, trong quả chanh có lượng Pectin vô cùng phong phú. Đó là thành phần quan trọng để giảm đi lượng cholesterol có trong máu. Đó cũng là nguyên nhân gây ra chứng bệnh cao huyết áp cực kỳ nguy hiểm. Thành mạch máu trở nên bền hơn nếu được bổ sung chất Flavonoid, vitamin P. Kali hỗ trợ ổn định huyết áp cho người lớn tuổi.

Tác dụng 5. Công dụng của chanh đối với giảm sốt

Khi bị sốt chúng ta thường sử dụng thuốc Tây hạ sốt. Tuy nhiên, nếu là trẻ nhỏ hoặc người bị sốt nhẹ chúng ta cũng có thể sử dụng chanh để đạt hiệu quả tương tự.

Quả chanh
Uống nước chanh tươi để hạ sốt an toàn

Uống nước chanh pha loãng giúp tăng cường tốc độ bài tiết mồ hôi, giải tỏa nhiệt độ cơ thể. Người bị sốt dùng chanh tươi bổ sung thêm lượng nước bị mất cũng như lượng vitamin C cần thiết, cải thiện sức đề kháng.

Tìm hiểu thêm: Hướng dẫn cách pha nước chanh mật ong đơn giản tại nhà

Tác dụng 6. Vỏ chanh có khả năng thư giãn tinh thần, giảm đau

Dù không có tác dụng mạnh mẽ nhưng ở một số trường hợp, vỏ chanh có tác dụng giảm đau, thư giãn tinh thần. Tinh dầu trong vỏ chanh có mùi thơm nhẹ, khiến cho các mạch máu được thư thái, lưu thông khí huyết tốt hơn. 

Tinh dầu chanh có thành phần chống viêm, giảm đau nhức. Người nào có dấu hiệu của bệnh đau nhức xương khớp thì chanh tươi cũng là một lựa chọn hoàn hảo. Cơn đau giảm dần và biến mất trong thời gian ngắn nếu như thực hiện đều đặn.

Tác dụng 7. Giảm đi triệu chứng do bệnh giãn tĩnh mạch

Giãn tĩnh mạch là hiện tượng mạch máu bị phình to bất thường. Tĩnh mạch nổi lên dưới da và có thể nhìn thấy bằng mắt thường. Không chỉ làm cho cơ thể mất đi tính thẩm mỹ mà còn ảnh hưởng tới vận động, sinh hoạt hàng ngày. 

Quả chanh
Chứng suy giãn tĩnh mạch có thể khắc phục bằng chanh tươi

Tinh dầu của vỏ chanh tươi có thể làm cho hiện tượng này giảm thiểu đi đáng kể. Bằng cách sử dụng tinh dầu đó để xoa bóp cùng dầu dưỡng ẩm cho da.

Tác dụng 8. Vỏ chanh nạo là dược liệu tốt cho người tiểu đường

Trong vỏ chanh, có lượng polyphenol rất lớn. Có tác dụng cải thiện kháng insulin nên thực sự hữu ích đối với người bệnh tiểu đường. Tuy nhiên, trong quá trình chữa bệnh tiểu đường cùng vỏ chanh, chúng ta phải tham khảo ý kiến của chuyên gia hoặc bác sĩ để tránh tác dụng phụ ngoài mong muốn.

3. Tác dụng của quả chanh đối với làm đẹp

Chanh được xem là nguyên liệu làm đẹp từ tự nhiên an toàn, hiệu quả hàng đầu dành cho cả nam giới và nữ giới. Các tác dụng làm đẹp có thể nhắc tới như làm trắng răng, trị mụn, tẩy tế bào chết, làm mặt nạ chăm sóc da, làm chậm quá trình lão hóa, giảm thiểu nếp nhăn,….

Ngoài việc dùng nước chanh để uống giúp thải độc tố trong cơ thể và đây cũng là cách giảm cân được nhiều chị em áp dụng, chúng ta cũng có thể đắp mặt nạ từ nước cốt chanh. Hoặc sử dụng tinh dầu từ vỏ chanh làm sạch da.

Xem thêm : 9 công thức giảm cân bằng chanh đơn giản đánh bay mỡ thừa lấy lại vóc dáng nhanh chóng chỉ trong 2 tuần

8 bài thuốc an toàn, hiệu quả từ quả chanh 

1. Bài thuốc chữa viêm họng từ chanh

Bệnh viêm họng có thể chữa bằng quả chanh một cách vô cùng dễ dàng. Sử dụng 50g chanh tươi, khoảng 2 quả, 100g củ cải trắng đã làm sạch, 100g củ cà rốt già.

Quả chanh
Uống nước chanh và mật ong kháng khuẩn, ngăn chặn viêm họng

Ép toàn bộ các nguyên liệu này lấy nước cốt. Hòa tan với khoảng 100ml mật ong nguyên chất để uống liên tục trong khoảng 3 ngày. Mỗi ngày chia làm 3 lần đều đặn.

2. Bài thuốc chữa mỡ máu cùng quả chanh

Máu nhiễm mỡ không phải căn bệnh xa lạ nữa, nhất là với những người thừa cân, béo phì. Tình trạng bệnh để lâu sẽ diễn biến phức tạp, nguy hiểm tới tính mạng. Hạn chế lượng mỡ trong máu bằng cách: Ngâm rượu chanh tươi, nấm hương, mật ong với nhau. Rượu trắng cần có khoảng 1 lít rưỡi, chanh tươi 3 quả, 50ml mật ong rừng. Ngâm hỗn hợp các nguyên liệu đó trong vòng ít nhất 1 tháng. Sử dụng mỗi ngày 2 lần, mỗi lần uống 10ml.

3. Bài thuốc chống nôn khi thai nghén với chanh

Phụ nữ mang thai đều phải trải qua quá trình ốm nghén vô cùng khó chịu. Dấu hiệu dễ nhận biết nhất đó là buồn nôn thường xuyên. Muốn làm cho cơ thể dễ chịu hơn, hãy áp dụng bài thuốc sau:

Quả chanh
Khi buồn nôn do mang thai hãy uống chanh sắc với đường

Gọt vỏ, loại bỏ hạt khoảng 10 quả chanh tươi. Thái chỗ chanh đó thành lát mỏng rồi để trong một chiếc nồi gốm. Thêm vào đó khoảng 10g đường trắng rồi ướp đủ 4 tiếng đồng hồ. Đem hỗn hợp chanh và đường đun trên bếp nhỏ lửa cho tới khi nào cạn nước, sệt lại như mứt thì bỏ vào lọ thủy tinh. Ăn chanh mật ong đều đặn mỗi khi có cảm giác buồn nôn.

4. Quả chanh chữa ho khan, mất tiếng

Bài thuốc dành cho bệnh nhân bị mất tiếng, ho khan từ chanh như sau: 15g vỏ chanh tươi nạo nhỏ. Sắc lấy nước uống cùng với 4g lá táo, 1 vỏ quả trứng gà, 4g rễ cỏ gà, 1g vỏ quýt. Đun cùng 300ml nước trong vòng 20 phút với lửa thật nhỏ. Dùng nước sắc này uống ngày 2 lần cho tới khi hết ho

5. Dùng hạt chanh chữa ho cho trẻ em

Đối với trẻ em, chúng ta không thể trị ho một cách tùy tiện, bởi thể trạng của trẻ em non yếu hơn người lớn. Chúng ta nên dùng hạt chanh để chữa bệnh ho bằng cách: Dùng khoảng 20 hạt chanh, 1g lá hẹ, 15g hoa đu đủ đực, 20ml nước lọc. Tất cả đem giã nhỏ, bổ sung thêm một thìa nhỏ mật ong rồi hấp trong nồi cơm. Dùng phần nước đó cho trẻ uống ngày 2 đến 3 lần.

6. Bài thuốc chữa đau răng với rễ chanh

Phần rễ cây chanh cũng có tác dụng tốt cho sức khỏe, cụ thể là làm giảm đau răng, trị sâu răng. Lấy 12g rễ chanh, 10g vỏ cây lai, 10g rễ cây cà dại, 10g vỏ cây trám. Sắc lấy nước để súc miệng, nhớ là phải sắc lấy nước đặc. Mỗi ngày ngậm rồi súc miệng với nước rễ cây chanh khoảng 2 lần, tình trạng đau răng, sâu răng nhanh chóng giảm đi.

7. Vỏ chanh hỗ trợ chữa bệnh tiểu đường

Nếu bị bệnh tiểu đường chúng ta chỉ cần dùng vỏ chanh bổ sung vào trong bữa ăn hàng ngày. Bằng cách dùng vỏ chanh nạo cho thêm vào một số món nộm, món gỏi để ăn.

Quả chanh
Dùng vỏ chanh nạo sẽ giúp hạn chế lượng đường trong máu

Vị đắng nhẹ và thơm của vỏ chanh vừa giúp món ăn ngon hơn lại vừa cải thiện kháng insulin, tốt cho người tiểu đường.

8. Bài thuốc chữa ngộ độc bằng chanh

10g hạt chanh, 1g phèn chua cùng 3 lát gừng tươi giã nhuyễn. Pha thêm khoảng 150ml nước gạo rồi uống khi còn ấm. Bài thuốc chữa ngộ độc này sẽ có hiệu quả với những người bị độc nhẹ. Còn người ngộ độc nặng cần mang đến cơ sở y tế để thăm khám, giải quyết kịp thời.

Lưu ý khi sử dụng chanh chăm sóc sức khỏe, làm đẹp

Mặc dù chanh có nhiều tác dụng tốt, thế nhưng trong quá trình sử dụng vẫn cần cẩn thận. Ghi nhớ một số lưu ý dưới đây để tránh tác dụng tiêu cực từ loại quả này:

  • Trong chanh tươi có hàm lượng axit khá cao nên cân nhắc khi sử dụng với người bị viêm loét dạ dày.
  • Không nên thoa trực tiếp nước cốt chanh lên vùng da trầy xước, vết thương hở. Nhất là ở vùng da nhạy cảm.
  • Không nên pha nước chanh vào nước đang nóng già hoặc nước lạnh mới lấy trong tủ lạnh ra. Điều đó làm biến đổi các chất hóa học có trong chanh.

Quả chanh thường không được sử dụng để ăn như hoa quả khác nhưng chúng lại ứng dụng thường xuyên trong nhiều món ăn. Chanh dùng để chăm sóc sức khỏe, làm đẹp hiệu quả. Bài viết trên đây, chúng ta đã hiểu hơn về đặc điểm, thành phần hóa học cũng như nắm bắt được một số bài thuốc vô cùng hữu ích.

5/5 - (473 bình chọn)

About

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

error: Alert: Content is protected !!