Home » Sức khỏe » Dược liệu » Bí đao: nguồn gốc, tác dụng và cách sử dụng hiệu quả

Bí đao: nguồn gốc, tác dụng và cách sử dụng hiệu quả

Bí đao: nguồn gốc, tác dụng và cách sử dụng hiệu quả

Từ lâu, bí đao đã được sử dụng như một dược liệu quý có tác dụng thanh nhiệt, giải độc. Bí đao được biết đến là có vị ngọt, tính mát, không độc, có nhiều công dụng với sức khỏe. Trong bài viết này, hãy cùng chiase24.com tìm hiểu về đặc tính, công dụng và cách sử dụng hiệu quả bí đao nhé!

Mục lục bài viết

1. Giới thiệu về cây bí đao

1.1. Cây bí đao là cây gì?

Tên gọi: Bí đao
Tên gọi khác: bí xanh, bí phấn, bí dài, bí chanh, bí đá, bí gối, bù rợ, đông qua.
Tên tiếng Anh: waky pumkin.
Tên khoa học: Benincasa hispida (Thumb. Ex Murr.) Cogn. In DC.
Tên đồng nghĩa: Cucurbita hispida Thumb. ex Murr.,  Benincasa cerifera Sav.
Họ: Bầu bí (Cucurbitaceae)

Bí đao: nguồn gốc, tác dụng và cách sử dụng hiệu quả
Bí đao có thân thảo, thường mọc trên giàn bằng tre, nứa

Bí đao thuộc loại cây thân thảo, có nhiều lông, dạng dây leo, thân dài đến 5 m. Lá cây xòe, hình bầu, có lông rậm, đường kính từ 10-25 cm, phiến lá xẻ chân thùy.
Hoa mọc đơn trên cuống, màu vàng, bầu hình trụ hay hình trứng. Quả thon, dày, dài khoảng 25-40 cm, lúc non có da xanh nhạt, lông cứng, khi già màu xanh đậm hoặc lục mốc, ít lông, có lớp phấn như sáp bám bên ngoài. Cây ra hoa vào tháng 6-7, đậu quả vào tháng 7-10 hàng năm.
Cây bí đao sinh trưởng ưa nắng nóng, nhưng trái lại chịu được nhiệt độ thấp, do đó có thể để qua mùa đông mà không hỏng, trong khi cây bí đao chỉ mọc năm một và tàn vào mùa đông. Bí đao thường trồng trên giàn bằng tre, nứa; cũng có thể để bò trên mặt đất như dưa.

1.2. Bí đao phân bố ở đâu?

Bí đao là loài bản địa ở vùng Đông Nam Á nhưng hiện nay, nó được trồng phổ biến khắp từ Nam Á sang Đông Á. Ở nước ta, bí đao cũng được trồng ở khắp nơi làm thực phẩm.

1.3. Cây bí đao có mấy loại?

Cây bí đao có hai loại là bí đao đá và bí đao phấn. Bí đao đá có quả nhỏ dài nhưng có ít ruột, vỏ dày cứng và nhẵn. Còn bí đao phấn có quả to nhưng có nhiều ruột, vỏ bao phủ bởi lớp phấn sáp trắng.

1.4. Bộ phận sử dụng của bí đao 

Bí đao: nguồn gốc, tác dụng và cách sử dụng hiệu quả
Bộ phận thường được sử dụng nhiều nhất của bí đao là quả

Bộ phận được sử dụng nhiều nhất là quả (bao gồm cả cùi, vỏ và hạt). Mặc dù có thể sử dụng ngọn bí đao để nấu ăn nhưng không ngon bằng ngọn mướp, ngọn bầu nên người ta thường ít dùng.

1.5. Thu hái, sơ chế và bảo quản bí đao

Khi quả bí đạt khoảng 2 tháng tuổi trở đi thì có thể thu hoạch. Nếu muốn bảo quản lâu thì thu hoạch khi quả đã già, xuất hiện phân trắng, thường cắt vào buổi sáng, để cuống, xếp cẩn thận vào nơi khô ráo, thoáng mát.
Về việc bảo quản bí đao, bí đao có cường độ hô hấp là khoảng 10-20 mg CO2/kg, do đó, để ức chế và làm giảm quá trình hư hỏng có thể:
+ Không để quả chất đống lên nhau vì làm cho quá trình hô hấp xảy ra mạnh.
+ Tránh để quả bị dập cơ học trong quá trình thu hoạch, vận chuyển.
+ Bảo quản ở nhiệt độ khoảng 10-12 độ C, độ ẩm không khí khoảng 85-90%.
Ngoài ra, bí đao cũng có thể đem rửa sạch, thái lát, phơi khô để làm thuốc hoặc pha trà.

2. Thành phần hóa học có trong bí đao 

Bí đao: nguồn gốc, tác dụng và cách sử dụng hiệu quả
Bí đao có chứa nguồn nước dồi dào

Trong bí đao tươi có chứa hàm lượng nước là 67,9%, protid là 0,1%, lipid là 0,1%, cellulos là 0,7%, dẫn xuất không protein là 30,5%, khoáng toàn phần là 0,1%. Trong bí đao cũng chứa hàm lượng khoáng chất khá cao. Cụ thể, cứ mỗi 100g bí dao chứa calcium 26mg, phosphor 23mg, sắt 0,3mg.
Bí đao cũng chứa nhiều loại vitamin như vitamin caroten 0,01mg, vitamin B1 0,01mg, vitamin B2 0,02mg, vitamin PP 0,03mg và vitamin C 16mg; các chất khác như β-sitosterol, β-sitosterol acetat, lupeol và lupeol acetat.
Hạt bí đao chứa ureaza. Sáp và vỏ bí đao chứa triterpen gọi là isomultiflorenol acetat.

3. Công dụng của bí đao đối với sức khỏe và làm đẹp

Theo Đông y, bí đao có vị ngọt, tính lạnh, có nhiều công dụng như thanh nhiệt, giải khát, lợi tiểu tiện, tiêu viêm, trừ phiền nhiệt, mát tim, giảm mụn sưng và điều trị phù thũng.

3.1. Công dụng của bí đao đối với sức khỏe

3.1.1. Bí đao giúp cải thiện thị lực

Hàm lượng vitamin B2 trong bí đao rất cao, giúp hạn chế giảm nguy cơ rối loạn mắt. Ngoài ra, trong bí đao có các chất chống oxy hóa, giúp giảm stress oxy hóa ở võng mạc và nguy cơ thoái hóa điểm vàng.

3.1.2. Bí đao giúp bảo vệ tim mạch 

Bí đao: nguồn gốc, tác dụng và cách sử dụng hiệu quả
Bí đao giúp bảo vệ sức khỏe tim mạch

Bí đao là một thực phẩm tốt cho tim mạch, do có hàm lượng kali và vitamin C cao. Theo nghiên cứu, chất kali có tác dụng như một thuốc giãn mạch, làm giảm căng thẳng trên mạch máu và động mạch. Nhờ đó, việc sử dụng bí đao thường xuyên có thể ngăn ngừa nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch như đau tim, đột quỵ.

3.1.3. Bí đao giúp cải thiện khả năng nhận thức

Khoa học đã chỉ ra, hoạt chất sắt tham gia vào quá trình sản sinh hemoglobin, loại protein có chức năng vận chuyển oxy trong máu đến các mô, tế bào của cơ thể. Để bộ não hoạt động hiệu quả, cần cung cấp đầy đủ Oxy cho nó và sự thật là não bộ của chúng ta sử dụng tới 20% lượng oxy có trong máu.
Khi cung cấp đầy đủ oxy và máu tới não bộ, sẽ giúp cải thiện chức năng nhận thức của nó, cũng như sản sinh ra các nơ-ron thần kinh mới. Việc thiếu sắt sẽ dẫn đến nhiều vấn đề đến khả năng nhận thực như tình trạng suy giảm trí nhớ, mất tập trung, tiếp thu kém… Do chứa khoáng chất sắt nên khi sử dụng bí đao trong khẩu phần ăn hàng ngày là cách đơn giản, dễ dàng để cải thiện sức khỏe não bộ.

3.1.4. Bí đao giúp tăng chiều cao 

Bí đao: nguồn gốc, tác dụng và cách sử dụng hiệu quả
Bí đao giúp tăng chiều cao đáng kế

Nghiên cứu đã chỉ ra, vitamin C có tác dụng quan trọng đối với sự phát triển xương và các mô liên kết, cơ bắp và mạch máu. Do vitamin C thúc đẩy sự phát triển của xương nên sẽ góp phần tăng trưởng chiều cao đáng kể. Thật tuyệt vời là loại vitamin này có rất nhiều trong bí đao.

3.1.5. Bí đao giúp bổ sung năng lượng

Bí đao chứa hàm lượng cao hoạt chất vitamin B2, đóng vai trò quan trọng trong việc trao đổi chất của cơ thể. Vitamin B2 cũng giúp các chất dinh dưỡng được chuyển đổi tốt hơn thành năng lượng để cơ thể sử dụng được.

3.1.6. Bí đao giúp hệ tiêu hóa khỏe mạnh

Bí đao rất giàu chất xơ, một thành phần quan trọng giúp ổn định sức khỏe tiêu hóa và ngăn ngừa một số vấn đề đối với tiêu hóa như táo bón hay đau dạ dày, đầy hơi, chướng bụng.

3.1.7. Bí đao giúp tăng cường miễn dịch của cơ thể

Nhờ hàm lượng vitamin C cao, bí đao góp phần tăng cường hệ miễn dịch cho cơ thể. Vitamin C có tác dụng kích thích việc sản xuất tế bào bạch cầu, ngoài ra còn tác động như một chất chống oxy hóa để vô hiệu hóa các gốc tự do gây hại, vốn là nguyên nhân dẫn đến các bệnh lý, đồng thời ngăn chặn đột biến các tế bào khỏe mạnh.

3.2. Công dụng làm đẹp của bí đao

3.2.1. Bí đao hỗ trợ giảm cân

Bí đao: nguồn gốc, tác dụng và cách sử dụng hiệu quả
Bí đao giúp bạn sở hữu một vóc dáng thon gọn

Khi ăn bí đao, bạn sẽ có cảm giác no lâu bởi thành phần chủ yếu của bí đao là nước và chất xơ. Ngoài ra, chất xơ cũng giúp cho đường ruột vận hành khỏe mạn và giúp giảm cân hiệu quả.
Trong bí đao còn có hoạt chất tên là hyterin-caperin có tác dụng ngăn ngừa đường chuyển hóa thành mỡ tích trữ, do đó cơ thể sẽ tránh được béo phì.

3.2.2. Bí đao có thể sử dụng để làm đẹp cho da

Từ xưa, người ta đã dùng bí đao như một phương thuốc làm đẹp da. Cao bí đao được sử dụng để giữ ẩm cho làn da, loại bỏ dầu bám trên da, làm bong mụn đầu đenmụn cám, giúp se khít lỗ chân lông, giữ cho da căng mịn và sáng hồng.

Bí đao: nguồn gốc, tác dụng và cách sử dụng hiệu quả
Bí đao giúp giữ ẩm và làm cho da trắng sáng, mịn màng

Nghiên cứu đã chỉ ra, trong hạt bí đao có chứa nhiều axit béo, đặc biệt là linoleic và oleic axit, đều là những axit có tác dụng rất tốt với da.
Linoleic axit là hoạt chất quan trọng tham gia vào sản sinh ceramide, vốn là một thành phần chính tạo nên màng dưỡng ẩm, có chức năng chống lại những tác nhân xấu đến từ môi trường như bụi bẩn, đồng thời giúp da luôn được cấp ẩm.
Tuy nhiện, linoleic axit không được cơ thể tự sản sinh ra mà phải hấp thụ qua thức ăn. Và điều đặc biệt là trong hạt bí đao có đến 1/4 trọng lượng là axit béo và phần lớn trong đó là linoleic axit.

4. Một số bài thuốc với bí đao

Bí đao: nguồn gốc, tác dụng và cách sử dụng hiệu quả
Bí đao có mặt trong nhiều bài thuốc tốt cho sức khỏe

4.1. Bài thuốc trị bệnh phù, đi tiểu ít do viêm thận cấp tính

– Chuẩn bị: 500g bí đao cả vỏ và hạt, 100g đậu đỏ
– Cách thực hiện: Bỏ dược liệu vào nồi, cho nước đun thành canh, uống nước canh ăn đậu, mỗi ngày dùng 2 lần.
– Chỉ định: Dùng lợi tiểu, tiêu phù.

4.2. Bài thuốc trị bệnh phù thủng do viêm thận mạn tính

– Chuẩn bị: 30-50g râu ngô, 500g bí đao cả vỏ
– Cách thực hiện: Bí đao rửa sạch thái miếng. Cho bí đao và râu ngô vào 1.500ml nước đun nhỏ lửa trong vòng 30 phút, chắt lấy nước chia làm 2 lần uống nóng, uống liên tục trong 10 ngày, ngừng 3 ngày sau đó uống tiếp, nếu  có hiệu quả thì uống thời gian dài càng tốt.
– Chỉ định: Dùng trị bệnh phù thủng do viêm thận mạn tính

4.3. Bài thuốc trị phù thủng khi mang thai

Bí đao: nguồn gốc, tác dụng và cách sử dụng hiệu quả
Bí đao giúp trị phù thủng khi phụ nữ mang thai

– Chuẩn bị: 500g bí đao, 200g cá chép
– Cách thực hiện: Làm sạch cá chép, cho cá chép và bí đao vào nước, đun lên ăn.
– Chỉ định: Dùng trị bệnh phù thủng khi mang thai

4.4. Bài thuốc trị bụng trướng

– Chuẩn bị: 500g bí đao cả vỏ và hạt
– Cách thực hiện: Đổ nước vào bí đao, đun chín ăn, nhớ không bỏ muối.
– Chỉ định: Dùng trị bụng trướng

4.5. Bài thuốc trị bệnh phù không rõ nguyên nhân, đi đái rắt

– Chuẩn bị: 500g bí đao cả vỏ, hạt, 125g phục linh cả vỏ, 125g ý dĩ
– Cách thực hiện: đổ nước vào dược liệu, đun trên nhỏ lửa, khi chín ăn bí, phục linh ý dĩ, uống canh, chia làm 2 lần.
– Chỉ định: Dùng trị bệnh phù không rõ nguyên nhân, đi đái rắt

4.6. Bài thuốc trị đái tháo đường

Bí đao: nguồn gốc, tác dụng và cách sử dụng hiệu quả
Bí đao có mặt trong bài thuốc trị đái tháo đường

– Chuẩn bị: Bí đao 1.200g, bột hoàng liên 30g
– Cách thực hiện: Bí đao đem cắt đầu, cho hoàng liên bột vào trong ruột. Đậy nắp găm chặt bằng tăm, nấu chín nhừ, để nguội ép lấy nước, uống ngày 3 lần.
– Chỉ định: Dùng cho người bị đái tháo đường

4.7. Bài thuốc trị ho gà, viêm phế quản cấp và mạn

– Chuẩn bị: Hạt bí đao 15g, đường phèn vừa đủ
– Cách thực hiện: Đem hạt bí đao trộn với đường phèn, giã mịn, nhào với mật ong, uống với nước đun sôi để nguội, ngày dùng 2-3 lần.

4.8. Bài thuốc làm đẹp da (giữ da mặt đẹp)

– Chuẩn bị: Quả bí đao, rượu 1.500g, nước 100g, mật ong 500g.
– Cách thực hiện: Dùng dao gọt vỏ bí, cắt thành miếng nhỏ, cho rượu, nước vào nồi đồng hầm nhuyễn nát, lọc lấy nước cô thành cao rồi cho mật ong vào đun lại. Để nguội cho vào lọ nút kín dùng dần, buổi tối lấy xoa mặt.

4.9. Bài thuốc trị tàn nhang

Bí đao: nguồn gốc, tác dụng và cách sử dụng hiệu quả
Bí đao có công dụng trị tàn nhang hiệu quả

– Chuẩn bị: hạt bí đao 350g, hạt sen 30g, bạch chỉ 15g.
– Cách thực hiện: Tất cả thảo dược đem nghiền mịn. Hàng ngày uống sau bữa cơm, chiêu bằng nước đun sôi để nguội.
– Chỉ định: Dùng điều trị tàn nhang, thâm nám trên da mặt

4.10. Bài thuốc chữa viêm tuyến tiền liệt, tiểu nhiều lần

– Chuẩn bị: vỏ bí đao 50g, đậu tằm 60g, nước 3 bát.
– Cách thực hiện: Cho tất cả dược liệu trên vào nồi cùng với 3 bát nước, sắc đến khi còn 1 bát, bỏ bã ra dùng uống
– Chỉ định: Dùng cho người bị viêm tuyến tiền liệt, tiểu nhiều lần (nếu người bệnh dị ứng với đậu tằm thì không dùng bài thuốc này).

5. Lưu ý khi sử dụng bí đao

Khi sử dụng bí đao, cần lưu ý:
– Hạn chế việc ăn sống hoặc uống nước ép bí đao sống vì điều này gây tác động xấu tới hệ tiêu hóa.
– Người tính hàn hay bị bệnh dạ dày thì không nên dùng bí đao.
– Phụ nữ đang mang thai không nên sử dụng nhiều bí đao. Trẻ em và phụ nữ mới sinh xong, cần cân nhắc việc sử dụng bí đao vào mùa đông, vì hệ tiêu hóa còn yếu, có thể gây khó tiêu.
– Khi ăn bí đao nên tránh dùng giấm (vì giấm triệt tiêu các dưỡng chất trong bí đao) hoặc đậu đỏ (vì đậu đỏ sẽ làm tăng đột ngột lượng nước tiểu, có thể gây mất nước)
– Người bị bệnh huyết áp thấp không nên giảm cân bằng cách sử dụng bí đao, vì bí đao chứa rất ít calo dễ khiến huyết áp hạ nhanh, gây ra đột quỵ. Với những người này, chỉ nên coi bí đao là một loại rau, một thức uống phụ sau mỗi bữa cơm.
– Những người tỳ vị hư hàn, hay bị chướng bụng, tiêu chảy cũng không nên sử dụng bí đao thường xuyên.
Vào những ngày hè nắng nóng, việc nhâm nhi một ly trà bí đao sẽ giúp thanh nhiệt, giải độc rất tốt. Ngoài ra, bí đao cũng là một dược phẩm với nhiều công dụng quý khác và một thực phẩm bổ dưỡng. Do đó, chúng ta nên bổ sung bí đao một cách thường xuyên và phù hợp để góp phần làm cho cơ thể thêm khỏe đẹp.

5/5 - (269 bình chọn)

About

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *