Home » Sức khỏe » Bệnh » Áp xe phổi: nguyên nhân, triệu chứng, chuẩn đoán và điều trị

Áp xe phổi: nguyên nhân, triệu chứng, chuẩn đoán và điều trị

Phim chụp X-quang giúp tìm ổ áp xe phổi

Áp xe phổi (tiếng Anh: lung abscess) là một bệnh từng khá phổ biến, nhưng nay nó chiếm khoảng dưới 5% tổng số các ca bệnh phổi, nhờ vào những phương tiện chẩn đoán hình ảnh tân tiến và thuốc kháng sinh. Bệnh này có thể gây ảnh hưởng lên mọi lứa tuổi, nhưng thường gặp hơn ở lứa tuổi trung, cao niên. 
Vậy bệnh áp xe phổi là bệnh gì? Nguyên nhân, biểu hiện, cách chữa trị của bệnh áp xe phổi ra sao?  Hãy cùng chiase24.com tìm hiểu rõ hơn về bệnh áp xe phổi thông qua bài viết này nhé. 

Định nghĩa bệnh áp xe phổi là gì

Bệnh áp xe phổi là một bệnh nhiễm khuẩn
Bệnh áp xe phổi là một bệnh nhiễm khuẩn

Áp xe phổi (tiếng Anh: lung abscess) là một dấu hiệu nhiễm khuẩn trong các lớp tế bào phổi. Sự viêm nhiễm và sưng mủ giết chết tế bào, tạo nên các khoang chứa mảnh vụn hoại tử, dịch nhầy, xác vi sinh vật, cũng như vi khuẩn sống, gọi là các ổ áp xe. Các ổ áp xe rất khó chữa khỏi, và thậm chí có thể gây nguy hiểm lên tính mạng. 

Phân loại bệnh áp xe phổi

Áp xe phổi có thể được phân ra làm hai loại: nguyên phát (primary) và thứ phát (secondary). Hai loại áp xe phổi này do các loại vi khuẩn khác nhau gây nên, và có nguyên nhân gây bệnh khác nhau.

1. Áp xe phổi nguyên phát (primary lung abscess)

Việc nuốt nhầm dị vật có thể gây nên áp xe phổi
Việc nuốt nhầm dị vật có thể gây nên áp xe phổi

Áp xe phổi nguyên phát xảy ra khi bạn hít hoặc nuốt nhầm không khí, thức ăn, dịch chất có chứa vi khuẩn.  
Bệnh viêm phổi hít (aspiration pneumonia) là tình trạng hít phải một lượng lớn dị vật vào phổi. Viêm phổi hít có thể do sặc thức ăn, dịch tiết hầu họng, trào ngược dịch vị dạ dày vào trong phổi. Các chất này có thể gây nhiễm trùng phổi và tổn thương phổi. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây nên áp xe phổi nguyên phát. 
Việc hít phải dị vật (thức ăn, dịch tiết, nước bọt, hoá chất, v.v…) thường xảy ra khi bệnh nhân bị hôn mê bất tỉnh. Các dị vật đưa vào trong phổi, cùng với nó, rất nhiều vi khuẩn. Vi khuẩn có thể xuất phát từ môi trường bên ngoài, nhưng cũng có thể được đưa vào phổi từ miệng, đường hô hấp, và dạ dày.
Áp xe phổi nguyên phát cũng thường xảy ra ở người nghiện rượu. Người say rượu hay nôn, và ở trong tình trạng thiếu tỉnh táo, khiến cho người này dễ hít phải dị vật vào trong phổi. Họ cũng thường có hệ miễn dịch yếu kém nên khả năng bị viêm nhiễm cũng cao hơn. 

2. Áp xe phổi thứ phát (secondary lung abscess)

Áp xe phổi thứ phát là các ổ áp xe gây nên bởi các ổ viêm nhiễm khác ngoài phổi. Nguyên nhân gây nên áp xe phổi thứ phát có thể là do có dị vật chặn ở khí quản, bệnh nền ở phổi, hay ổ vi khuẩn từ các cơ quan khác di chuyển tới phổi

Nguyên nhân gây bệnh áp xe phổi

Vi khuẩn là tác nhân chính gây nên bệnh áp xe phổi
Vi khuẩn là tác nhân chính gây nên bệnh áp xe phổi

1. Vi khuẩn kỵ khí

Vi khuẩn kỵ khí thường gặp nhất. Đúng như tên gọi của chúng, vi khuẩn này không đòi hỏi nhiều oxy để sinh sôi phát triển, nên chúng thường cư trú ở vùng răng miệng. Chúng khiến cho hơi thở và đờm vô cùng hôi thối. Nhiều loại vi khuẩn khác nhau có thể gây nên áp xe phổi, ví dụ như Bacteroide melaniogenicus, Fusobacterium nucleotum, Bacteroide fragilis peptococcus, hay Peptostreptococcus. 

2. Tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus)

Tụ cầu vàng là nguyên nhân chính gây nên bệnh áp xe phổi ở trẻ nhỏ. Tụ cầu vàng thường xảy ra đối với trẻ còn bú mẹ, gây nên triệu chứng lâm sàng như sốt cao, nôn, chướng bụng, giảm cân. Tụ cầu vàng gây nhiễm trùng phổi nặng, suy hô hấp, và có thể tạo nên các ổ áp xe. 

3. Ký sinh trùng

Ký sinh trùng thường gặp nhất là amip. Chúng tạo nên các ổ mủ màu nâu đậm (socola) kèm theo máu tươi. Amip có thể gây nên áp xe phổi nguyên phát, nhưng chúng thường tạo ra áp xe phổi thứ phát sau khi di chuyển tới phổi từ các cơ quan gần phổi (từ gan, cơ hoành, hay ruột). 
Ngoài amip, nấm cũng thường gây bệnh áp xe phổi, đặc biệt là ở những bệnh nhân có hệ miễn dịch yếu kém (có bệnh đái tháo đường, nghiện rượu, nghiện thuốc lá, bệnh tự miễn).

4. Các yếu tố gây bệnh khác

Nhiều loại vi khuẩn khác cũng có thể gây nên áp xe phổi. Ví dụ như phế cầu, liên cầu tan máu nhóm A, Pseudomonas aeruginosa, Legionella pneumophila, Hemophillus ìnluenzae.
Áp xe phổi có thể hình thành do phổi đã có các chấn thương khác ở phổi: u phổi, ung thư phổi, giãn phế quản, hang lao, kén phổi bẩm sinh. Người bệnh cũng có thể có cơ địa xấu, như tiền sử bệnh đái tháo đường, người suy dinh dưỡng, miễn dịch kém, hay nghiện rượu, nghiện thuốc lá

Bệnh áp xe phổi có lây không? 

Bệnh áp xe phổi là một bệnh có thể lây. Áp xe sẽ lây từ người bệnh sang người lành nếu các vi khuẩn bệnh được truyền ra môi trường bên ngoài. Vi khuẩn có thể tồn tại ở nhiều nơi, nên bệnh cũng có thể lây truyền qua nhiều đường.

Vi khuẩn tồn tại nhiều trong không khí nên hít phải dị vật chứa vi khuẩn bệnh có thể gây áp xe
Vi khuẩn tồn tại nhiều trong không khí nên hít phải dị vật chứa vi khuẩn bệnh có thể gây áp xe

1. Áp xe phổi lây qua đường khí quản và phế quản

Vi khuẩn tồn tại trong không khí. Người bệnh có thể hít vi khuẩn vào phổi từ không khí, hay từ các dịch tiết ở vùng mũi họng, răng miệng. Các thủ thuật phẫu thuật tai-mũi-họng, hay đặt nội khí quản cũng có thể là nguyên nhân gây ra bệnh. Ngoài ra, người bệnh có thể bị rối loạn phản xạ nuốt và hít phải, ăn phải nhiều dị vật đường thở khác. 
Khi qua đường truyền này, người bệnh nhiễm áp xe phổi nguyên phát.

2. Áp xe phổi lây qua đường máu

Người bệnh có thể có nhiều bệnh nền về máu, ví dụ như viêm nội tâm mạc hay viêm tĩnh mạch. Các bệnh lý này gây thuyên tắc phổinhiễm trùng máu, tạo nên nguồn vi khuẩndịch mủ cho ổ áp xe phổi.

3. Áp xe phổi lây qua các đường kế cận

Trong cơ thể có thể có nhiều ổ áp xe ở nhiều cơ quan khác nhau: như áp xe dưới cơ hoành, áp xe gan, áp xe mật, áp xe trung thất, áp xe thực quản, v.v… Các cơ quan này rất gần phổi nên khi ổ áp xe ở đó bị vỡ, vi khuẩn có thể di chuyển tới phổi, và tạo nên áp xe phổi thứ phát

Triệu chứng, dấu hiệu, biểu hiện của bệnh áp xe phổi

Triệu chứng rõ ràng nhất của áp xe phổiho có đờm, có mủ. Trong đờm có thể chứa máu hoặc có mùi hôi. Triệu chứng của bệnh áp xe phổi thường phát triển theo 3 giai đoạn:

Khi bị áp xe phổi, người bệnh ho ra nhiều đờm và mủ
Khi bị áp xe phổi, người bệnh ho ra nhiều đờm và mủ

1. Ổ mủ kín

Ổ mủ kín là những triệu chứng nhẹ nhất của bệnh áp xe phổi. Người bệnh sẽ có tất cả các triệu chứng lâm sàng chung:

  • Hơi thở kém, nhiều mùi
  • Sốt trên 38 độ
  • Tức ngực
  • Thở gấp
  • Ra mồ hôi trộm, người ớn lạnh
  • Sụt cân, chán ăn
  • Mệt mỏi, yếu ớt

Họ cũng thường cảm thấy đau ngực, tức ngực âm ỉ ở những vị trí có tổn thương và sẽ cảm thấy khó thở. Người bệnh có ho khan và đôi khi khạc ra một ít đờm.

2. Ổ áp xe ộc mủ

Ổ áp xe sẽ ộc mủ khi bệnh tiến triển kém đi. Ở giai đoạn này, các bác sĩ và y tá sẽ để ý đến đặc điểm của mủ hơn. Người bệnh ho ra nhiều mủ đặc quánh, với các màu và mùi khác nhau:

  • Mủ màu nâu đậm (giống như socola) thường do amip gây nên
  • Mủ mùi hôi thối do chứa nhiều vi khuẩn kỵ khí
  • Mù màu xanh do có chứa liên cầu

Mỗi khi ộc được mủ, người bệnh sẽ cảm thấy cơ thể khoẻ lên, dễ chịu hơn, và ăn uống bình thường. Tuy nhiên, tình trạng mệt mỏi và đổ mồ hôi sẽ sớm tái phát, và người bệnh sẽ ộc ra thêm nhiều mủ mới.

3. Ổ áp xe thông với phế quản

Tình trạng này xảy ra khi phổi đã bị biến chứng, và lỗ rò phế quản – màng phổi đã được hình thành. Ở giai đoạn này, người bệnh vẫn tiếp tục ho, nhưng thay đổi tư thế ho và ít khạc mủ hơn. 

Ai có nguy cơ bị áp xe phổi

Người cao tuổi dễ bị áp xe phổi
Người cao tuổi dễ bị áp xe phổi

Áp xe phổi là bệnh viêm nhiễm do vi khuẩn nên những người có hệ miễn dịch yếu kém là nhóm có nguy cơ cao nhất:

Ngoài ra, việc lỡ hít phải một dị vật có kích cỡ lớn cũng có thể gây nên áp xe phổi

Chẩn đoán bệnh áp xe phổi

Ở giai đoạn đầu (giai đoạn ổ mủ kín), việc chẩn đoán khá là khó khăn vì triệu chứng rất chung chung, không điển hình. Bác sĩ sẽ hỏi kĩ bệnh sử của bạn để tìm hiểu xem bạn đã và đang nhiễm những bệnh gì, cũng như là bạn có trải qua cuộc phẫu thuật nào gần đây hay không. 

Phim chụp X-quang giúp tìm ổ áp xe phổi
Phim chụp X-quang giúp tìm ổ áp xe phổi

Ở giai đoạn này, chẩn đoán thường dựa vào X-quang hoặc siêu âm, vừa để giúp tìm ổ viêm nhiễm, vừa để loại trừ khả năng bạn nhiễm các bệnh khác. Phim chụp X-quang có thể thấy một khối mờ hình tròn hoặc bầu dục, thường thấy ở đáy phổi phải. 
Ngoài ra, xét nghiệm máu sẽ cho thấy bạch cầu tăng, bạch cầu đa nhân tăng, và máu lắng cao.
Ngón tay dùi trống là một dấu hiệu điển hình của áp xe phổi nặng
Ngón tay dùi trống là một dấu hiệu điển hình của áp xe phổi nặng

Khi bệnh đã tiến triển tới giai đoạn ổ ộc mủ, chẩn đoán trở nên dễ dàng hơn. Các triệu chứng nay đã điển hình, và cơ thể tạo ra rất nhiều mủ. 
Bác sĩ sẽ vẫn hỏi kĩ bệnh sử để tìm ra yếu tố gây bệnh. Họ sẽ dựa vào một hoặc nhiều dấu hiệu sau đây để kết luận bệnh:

  • Hội chứng nhiễm trùng cấp – do nhiều vi khuẩn tồn tại trong cơ thể, và có thể đã di chuyển trong máu
  • Bệnh nhân khạc ra nhiều mủ, có màu lạ và mùi hôi thối. Nếu nhiều mủ, người bệnh có thể ộc ra khoảng 300-400ml.
  • Một vài bệnh nhân ho ra mủ ít, nhưng thay vào đó sẽ khạc ra những bãi đờm đặc có hình đồng xu. 
  • X-quang phổi có hình ảnh mức hơi nước. Đây gọi là hội chứng hang.
  • Ngón tay hình dùi trống

Phương pháp chẩn đoán chủ yếu là cấy đờm và làm kháng sinh đồ. Nếu bệnh nhân ho ra đờm kèm máu, mẫu đó có thể được giữ lại và đem xét nghiệm ngay để tìm amip
Tới giai đoạn ổ mủ hở, tình trạng nhiễm trùng giảm dần. Tuy nhiên, người bệnh sẽ có thể trạng suy sụp nhiều, suy hô hấp mãn tính, và có ngón tay hình dùi trống
X-quang phổi vẫn sẽ có hội chứng hang với mức hơi-nước và bờ dày. Nghe phổi sẽ tìm ra được âm phổi hang và tiếng ngực thầm. Xét nghiệm cấy đờm có thể giúp tìm ra nguyên nhân gây bệnh. 

Chữa trị áp xe phổi

Thuốc kháng sinh là phương pháp điều trị nội khoa chính
Thuốc kháng sinh là phương pháp điều trị nội khoa chính

Điều trị áp xe phổi bằng nội khoa

Áp xe phổi chủ yếu được chữa bằng thuốc kháng sinh trong một thời gian dài. Người bệnh có thể cảm thấy tốt hơn rất nhiều chỉ sau khoảng 7-10 ngày điều trị bằng thuốc. 
Tuy nhiên, việc điều trị thường kéo dài vài tháng để đảm bảo bệnh có thể khỏi hoàn toàn. Trong quá trình điều trị, bệnh nhân cần phải được theo dõi liên tục về nhiệt độ cơ thể, triệu chứng, tính chất của mủ, công thức máu.
Người bệnh cần phải đi chụp phim phổi hàng tuần, rồi khi có tiến triển tốt thì cần chụp sau mỗi 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng, cho tới khi bệnh nhân được xác định là đã khỏi bệnh hoàn toàn, và phim phổi không thấy phổi hay di chứng khác. 

Truyền nước và điện giải có thể giúp bệnh nhân bình phục tốt hơn
Truyền nước và điện giải có thể giúp bệnh nhân bình phục tốt hơn

Ngoài thuốc kháng sinh, bệnh nhân còn đường điều trị kết hợp với nhiều phương pháp khác, tuỳ theo từng trường hợp:

  • Hút phế quản. Ống soi phế quản (một loại ống mềm) có thể được đưa vào qua đường miệng, vào đến tận ổ áp xe để hút mủđờm ra ngoài. 
  • Ống soi phế quản có thể giúp phát hiện các thương tổn gây tắc nghẽn phế quản, như u hoặc dị vật
  • Dẫn lưu ổ áp xe. Phim chụp X-quang chụp phổi thẳng, chụp phổi nghiêng, hoặc phim chụp CT có thể xác định được vị trí chính xác của ổ áp xe. Từ đó bác sĩ có thể chọn cho bệnh nhân tư thế phù hợp để dẫn lưu và vỗ rung lồng ngực. Điều này cần được thực hiện nhiều lần trong một ngày. Ban đầu chỉ cần dẫn lưu trong khoảng vài phút, về sau kéo dài thời gian hơn, kết hợp với vỗ rung lồng ngực. Vỗ rung lồng ngực sẽ bắt đầu khoảng 5 phút/ lần, về sau tăng dần lên 10 hoặc 20 phút mỗi lần.
  • Một vài áp xe phổi có vị trí ngoại vi, sát thành ngực, và không thông với phế quản. Cùng với siêu âm thành ngực, bác sĩ có thể chọc dẫn lưu mủ qua da
  • Truyền nước và điện giải. Do cơ thể sốt cao và phải chống chọi với vi khuẩn, cơ thể thường mất nước. Suy hô hấp cấp cũng có thể gây ra rối loạn điện giải và toan kiềm. Bệnh nhân cần được truyền bù các chất này để chóng khoẻ hơn.
  • Tiếp oxy. Ở trường hợp nặng, áp xe phổi gây suy hô hấp cấp tính hoặc mãn tính. Bác sĩ có thể đặt ống thở để giúp bệnh nhân thở dễ dàng hơn.
  • Chế độ ăn dinh dưỡng. Chế độ ăn của bệnh nhân cần cung cấp đủ năng lượng cũng như các vi chất vitamin

Điều trị áp xe phổi bằng ngoại khoa

Trong trường hợp nặng, bệnh nhân cần can thiệp ngoại khoa
Trong trường hợp nặng, bệnh nhân cần can thiệp ngoại khoa

Trong vài trường hợp mãn tính và cấp tính, bệnh nhân sẽ cần tới phẫu thuật:

  • Khi ổ áp xe lớn hơn 10 cm
  • Sau 3 tháng điều trị nội khoa mà bệnh không thuyên giảm, bệnh chuyển thể mãn tính
  • Ho ra máu liên tiếp nhiều lần, mỗi lần rất nhiều máu (khoảng 200 ml máu), nguy hiểm tới tính mạng do mất máu
  • Biến chứng giãn phế quản khu trú nặng
  • Biến chứng rò phế quản – màng phổi
  • Nghi ngờ bệnh u phổi hoặc ung thư phổi

Biến chứng của bệnh áp xe phổi

Áp xe phổi có thể gây ho ra máu
Áp xe phổi có thể gây ho ra máu

Tuy rất hiếm gặp, ổ áp xe có thể bị vỡ ở trong phổi. Điều này là vô cùng nguy hiểm đối với tính mạng bệnh nhân, và họ cần phẫu thuật gấp:

Áp xe phổi ho ra máu 

Tình trạng này khiến bạn chảy máu từ phổi hoặc từ lồng ngực. Lượng máu chảy có thể ít hoặc nhiều, nhưng đều do một mạch máu nào đó ở phổi bị vỡ. Biến chứng này đặc biệt nghiêm trọng nếu ổ áp xe ở gần rốn phổi. Nếu không được cấp cứu và điều trị kịp thời, có thể gây nguy hiểm tới tính mạng. 

Nhiễm trùng máu

Vi khuẩn trong ổ áp xe có thể di chuyển ra bên ngoài rồi xâm nhập vào máu. Sự tồn tại của các vi sinh vật lạ trong máu sẽ kích thích quá trình miễn dịch trong cơ thể, gây sốc nhiễm trùng, và có thể dẫn đến tử vong. 

Áp xe phổi có thể gây nên nhiều biến chứng khác ở phổi
Áp xe phổi có thể gây nên nhiều biến chứng khác ở phổi

Tràn mủ màng phổi (Empyema)

Triệu chứng tràn mủ màng phổi xảy ra khi ổ áp xe bị vỡ có thông với màng phổi. Khi ổ áp xe vỡ, một lượng lớn dịch mủ hình thành xung quanh phổi. Đây là một biến chứng nguy hiểm tới tính mạng, cần cấp cứu gấp để rút mủ

Rò phế quản – màng phổi (Bronchopleural fistula)

Lỗ rò phế quản – màng phổi là một đường dẫn thông giữa phế quảnkhoang màng phổi. Việc nhiễm khuẩn từ áp xe huỷ hoại các mô và tạo nên lỗ rò này. Không khí hít vào có thể bị đưa ra lỗ rò rồi đi vào khoang màng phổi, thay vì được đưa qua phế quản vào phế nang để hô hấp. 
Đây là một biến chứng nghiêm trọng, có thể gây nên tử vong ở 10-27% tổng số ca bệnh có lỗ rò. Biến chứng có thể được chữa trị bằng phẫu thuật.  

Các biến chứng khác 

Ở trong phổi, áp xe phổi có thể dẫn tới nhiều bệnh phổi khác, ví dụ như xơ hoá phổi hay giãn phế quản. Vi khuẩn cũng có thể đi từ phổi bạn qua các cơ quan khác trên toàn bộ cơ thể, và thậm chí tạo nên các ổ áp xe mới tại những cơ quan đó. Áp xe não, ví dụ, là một biến chứng nguy hiểm. 
Bệnh nhân cũng có thể tử vong do bệnh và biến chứng quá nặng. Có trường hợp đặc biệt, bệnh nhân tử vong ngay sau khi ộc mủ, do mủ kích thích phản xạ co thắt phế quản và gây sốc phổi.

Phòng ngừa bệnh áp xe phổi

Vệ sinh răng miệng thường xuyên để đẩy lùi vi khuẩn có hại
Vệ sinh răng miệng thường xuyên để đẩy lùi vi khuẩn có hại

Bạn hãy thực hiện các biện pháp sau để phòng ngừa, cũng như hạn chế diễn biến xấu của bệnh áp phổi:

  • Thường xuyên vệ sinh răng miệng, mũi, họng sạch sẽ. Bạn nên đánh nhau 2 lần mỗi ngày, cũng như rửa mũi và súc miệng họng bằng nước muối sạch.
  • Phòng ngừa dị vật rơi vào cổ họng. Trong khi ăn, hãy ăn chậm, nhai kĩ, nuốt kĩ.
  • Chế độ ăn uống của bạn cần có đầy đủ chất dinh dưỡng. Bạn nên ăn nhiều rau xanh và các hoa quả chứa nhiều vitamin C.
  • Nếu bạn chăm sóc cho người bệnh đang ăn qua ống sonde dạ dày, hãy cẩn thận. Hãy đề phòng dị vật, cũng như việc trào ngược dạ dày
  • Nếu bạn cảm thấy cơ thể mình có bất kỳ triệu chứng bất thường nào, ví dụ như đau ngực, ho khan, ho có đờm, hãy đến ngay bệnh viện để được kiểm tra nhé. 
  • Nếu bạn đang được điều trị áp xe phổi, hãy tuân thủ tốt chỉ dẫn của bác sĩ để điều trị dứt điểm bệnh và phòng ngừa vi khuẩn kháng thuốc.

Phần kết

Những thông tin chia sẻ bên trên của chiase24.com đã phần nào giúp bạn hiểu rõ hơn về nguyên nhân, triệu chứng, và cách chữa trị bệnh áp xe phổi cũng như các biện pháp phòng tránh và chăm sóc người bị bệnh áp xe phổi
90% ca bệnh áp xe phổi có thể được chữa khỏi bằng thuốc kháng sinh. Người có sức khỏe, hệ miễn dịch kém cần chú ý giữ gìn và tập luyện cho phổi khoẻ mạnh. 
Bạn hãy đón đọc các bài viết tiếp theo của chiase24.com để có thêm những thông tin hữu ích, thiết thực phục vụ cho việc chăm sóc sức khỏe của bản thân và gia đình mình nhé.
[spoiler title=”Tham khảo”]

  1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4543327/ 
  2. https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/empyema

[/spoiler]

5/5 - (209 bình chọn)

About

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

error: Alert: Content is protected !!